Au milieu de l' Empire

Suffering and revolt of the “included” Some keys to understand the revolt of December 2008

2009-01-26T15:32:00.001+02:00

Dr Panayis Panayiotopoulos, Sociologist, Department of Political Science and Public Administration, University of Athens

Blog : aumilieudelempire.blogspot.com

Greece is probably for the first time since the Military Junta (1967-1974) in the interest of international Media, politicians, researchers in social sciences as a modern society and not as a Balcanic or Mediterranean one.

By the revolt of young people in December 2008, Greece is getting rid of its folkloric tourist and ancient image.

The highly violent revolt spread out in all big cities of the country from the 6th to 12th December raised many societal questions that were pushed away for many decades. The need for a societal questioning can no longer be ignored.

The youth revolt broke out after a serious and without doubt deliberated police “error” when a police officer shot at a group of young people in the centre of Athens and dropped dead a 15 year-old student (his justification in terms of defence only run high the social and Media anger during the whole week). Very fast in the evening, college and university students, leftists and anarchists (a group somewhere between political identity and informal institution of socialisation, anchored in young population since the ‘80s), were informed by mouth-to-ear, sms, facebook et indymedia.gr, to gather in the streets of the capital and other big towns. On Saturday night, the first signs of an extreme violence were about to show up: many parts of the city centre were left in the mercy of the crowd, a dozen of shops were damaged and burned down, and the police (stigmatised by similar acts of violence and in tension with the young population since several years) were absent in the field of action. In this point, we have to note that the Media system had completely underestimated the affair and it kept silent during Saturday night whilst the observers were already capable to predict a protestation wave without precedent.

And that’s what actually happened from Sunday afternoon until Wednesday. The government and the police forces were silent and absent in front of the uprising power of protest. The big cities of the country were risen up. For 48 hours and in particular during the night of Monday 8th the centre of many big cities and mostly this of Athens were “outlaw”. Dozens of buildings were in the mercy of flames, destructions and thieves. During Monday, hundreds of police stations everywhere in the country were attacked by tempered young people (these attacks were carried out by college students of the same age as the victim). Faced to this revolt, the government took refuge in calling for cohesion and social responsibility without being able to calm down the spirits or to suppress the rage. The political parties of the opposition seemed absolutely disconcerted by the massive rising of a violent crowd that took possession of the city for many days, without ever expressing precise political claims. Greece found itself in a whirl of violence and anti-violence without precedent that exceeded not only the police forces but the anarchist movement as well (despite its presence in violent acts).

What is totally new in this phenomenon of urban violence, besides its expansion in the Greek territory, is the mistrust of police authorities and the negligence of the consequences of violent acts, the huge presence of young collegians coming not from popular or excluded classes but from different stratums of the Greek middle- class. Children from the economic expansion of the last 35 years, heirs of a consuming democracy. (They were not all alone in this revolt: anarchist groups, leftists, an important number of Greeks who lost social privileges and migrants – treated today as scapegoats - were also mixed in the violent crowd).

It is obviously impossible for the time being to analyse in systematic way the social causes of such an explosion in some lines , which is also an explosion of sense and speeches (both fragmented and clumsy) of protagonists, without the support of a bibliography on violence, on structures and the everyday life of the middle- class and finally on the questions linked to subjectivation in Greece.

However, we can give some sociological keys in order to approach the phenomenon.

This revolt has no political aspiration, in any sense of the term. It is spread by violence, which forms its primary identity and it reminds by many ways the urban violence already experienced in developed countries with cruel assassinations-errors committed by the police (L.A., France). The only leitmotiv to be recognised was indeed an adversity both in the police (at loss of their professional identity and hidden behind their notorious history) and in the “system”. It is the case of a non-conflict; that means two things: firstly, that there was no way that the protagonists would moderate violence and secondly, that they would not commit themselves in a process of control or construction of identity.

This revolt takes place in the political conjunction of legitimacy crisis of the party in power (real estate affairs, general corruption, crisis of public revenues etc.) and of an opposition incapable to emerge as an alternative power. The harassment of moral foundations of the political system since many years is already a factor of social freezing.

Social bounds are less and less tight, in spite of the economical progress of the last decades and the integration of the country in the Eurozone. The consuming individualism with its new liberties and limits are badly handled by an economy that still depends on state-controlled structures. A State on the strings of clientelism, whose historical tendency to hire people seems more and more impossible to be tolerated.

In general, the experiences of individuals of a vast middle-class do no longer correspond to economic structures and social institutions that remain archaic. At this period of economic and political crisis, the tension of the society becomes extremely high in the sense that it creates ambiguity, insecurity and it takes away the subjectivity of individuals. The loss of sense, the difficulty of setting up (trans)individual projects, the freezing of social ascension movements, historically deeply identified to the Greek middle-class, form the frame of an intense identity crisis.

This tension between ultramodern experiences of individuals and archaic structures gives rise to disjunctions for individuals and their biography. A circle of life that extends youth to 30 years-old which is stilled focused on a moral liberty that has nothing to do with ultramodern practices and on a marital maturity connected with traditional structures. Greece has a very important ratio of marriages (fast marriages that are usually preceded by engagements) and divorces and a very low percentage of non-marital unions.

The maternal touch in family governance, the liberalisation and afterwards the subdivision of school system, in parallel with the obligatory passage from private courses to access to Universities create tensions in the age class of protesters. The suffering inside these families which stand somewhere between pre-modern systems of reproduction (role of grandparents, religious stereotypes, little family enterprises, political clientelism) and ultramodern practices are few of the limits that extend the process from a subject to an actor. The infantilisation of parental, educational and social instructions to youth is in contrast with the cultural stereotypes of the social fabric. A year ago, the “moral panic” caused by Emotional Kids (EMO) and their practices of community subjectivation (bisexuality, corporal modifications, holiness of nervous depression) witness the tension.

Greek society preserves an ambiguous relation with violence. This has to do with a pacified society focused on the consumerist well-being, which at the same time conserves a residual violence in the social imaginary. The forms of individualism, management of technologic dangers and the respect of social responsibility vis-à-vis people, these same forms that call for humanitarian ethics in a “society of risk” can not be established in sustainable way. Radical political left forces continue to see in violence signs of authenticity, a stable focal point of romantic ideology and Greek nationalism. For the last five years we have seen an increase of “political violence”, at Universities and in the surroundings of the anarchist movement, that was never firmly condemned or penalised by the political and public authorities. In the meantime, the police, under the government of Costas Caramanlis, repressed the movement of students as well as multiple youth protests in the name of rule of law. Migration was also badly handled by the police. Besides the identity recess of the police in regard to their historically authoritarian face, the fact that both government and Greek society have functioned with no compassion in front of the death of more than 45 people in the forest fires in the summer of 2007, contributes to the establishment of a culture of catastrophe and tolerance of violence.

A society in crisis of modernisation, a blocked middle-class, a political system that looses its legitimacy, a national culture stressed by globalisation, a democracy hung up on national collective mythology and indulgent with violence, a strong tension between ultra modernity and archaism that doesn’t leave much space to the subject, are some traces of the Greek society that can be served as keys of analysis for the revolt of December 2008.

The “relative frustration” of a fragile middle-class and the looseness of social bounds that are not compensated by other tools of socialisation (political projects, associative work etc.) can be used as explicative patterns for a suffering that turns into anger and later on into force of destruction.

However, these patterns are not enough to support a classical “sociological explication”. All these ways of being, the forms of individualisation, the patterns of transindividual life, the microsociology of the family, the biographic breaks but also the gaps of social, institutional and economic modernisation are few parameters that we mention with moderation so as to understand the cruel aspects of this revolt.

Translated in English by J. Koutsomarkou

La souffrance et la violence des «inclus»

2008-12-16T22:34:00.003+02:00

Quelques clefs pour comprendre la révolte-jeune de Décembre 2008 en Grèce

La Grèce est probablement pour la première fois depuis la Junte des Colonels 1967-1974 à l’ affiche des médias internationaux, X des politiques et des chercheurs en sciences sociales en tant que société moderne et non plus en tant que société balkanique ou méditerranéenne .

Erigé en exemple éventuellement précurseur à travers la révolte-jeunes de Décembre 2008 la Grèce se désenclave des représentations en termes d’ antiquité et de folklore touristique.

La révolte très violente qui s’est propagée dans toutes les grandes villes du pays du samedi 6 au vendredi 12 décembre 2008 a sur plusieurs plans déclenché des questionnements sociétaux refoulés ou avortes depuis plusieurs décennies. L’ impératif d’un questionnement sociétal ne peut plus être escamoté.

La révolte-jeune s’ est enclenchée après une « bavure » policière grave, un acte sans doute volontaire οù un policier a tiré sur un groupe de jeunes en plein centre d’ Athènes (son auto- justification en termes de légitime défense ne faisant qu’embraser la colère sociale et médiatique durant toute la semaine). Tres vite dans la soirée lycéens, étudiants, gauchistes et anarchistes (une mouvance durablement encrée dans les jeunes populations depuis les années 1980 qui oscille entre identité politique et institution informelle de socialisation) se sont rassemblés, informés grâce au bouche-à-oreille les textos, facebook et indymedia.gr, dans les rues de la capitale et autres grandes villes. Très vite dans la nuit du samedi les premiers signes d’une violence extrême allaient faire leur apparition : plusieurs parties du centre ville sont abandonnées à la foule et des dizaines de magasins détruits puis incendiés, la police (stigmatisée par des violences et meurtres analogues depuis plusieurs années et en tension avec les populations jeunes depuis quelques années) se faisant absente sur le terrain . Il faut ici noter que le système médiatique a complètement sous-estimé la porté de cette affaire et est resté silencieux dans la nuit du samedi tandis que les observateurs avisés étaient déjà en mesure de prédire une vague de protestation sans précédent.

C’est ce qui s’est en effet passé a partir du dimanche après midi et jusqu’ au mercredi. Le gouvernement et les services de police restant inertes et silencieux face à monté en puissance de la protestation. Les grandes villes du pays se sont embrasées . Durant 48 heures et particulièrement dans la nuit du Lundi 8, le centre de plusieurs grandes villes et surtout celui d’Athènes a été totalement «hors loi». Des dizaines d’ immeubles ont été livrés au feu, aux casseurs et au pillage. Durant toute la journée du lundi des centaines de postes de police dans tout le pays ont été pris d’ assaut par des jeunes déchainés (ces attaques ont été menées par des lycéens appartenant à la même tranche d’âge que la victime). Face à cette révolte le gouvernement s’ est retranché dans une posture d’attente en appelant à la cohésion et la responsabilité nationale sans réussir à apaiser les esprits ou à contenir la fureur. Les partis politiques de l’opposition se sont montrés absolument décontenancés par le soulèvement massif d’une foule violente et qui durant plusieurs jours s’est a prit possession de la ville sans jamais exprimer une revendication politique précise. La Grèce se trouvait dans un tourbillon de violence et de contre-violence sans précédant qui excédait non seulement les forces politiques mais le mouvement anarchiste lui-même (malgré sa présence dans les violences) :

Ce qui est totalement nouveau dans ce phénomène de violence urbaine c’ est, outre le déploiement sur tout le territoire, la défiance de l’ autorité policière et le désintérêt pour les effets de l’action , la présence majoritaire de jeunes lycéens provenant non pas de couches populaires ou exclues mais de diverses strates de la classe moyenne grecque : les enfants de l’expansion économique des 35 dernières années , les héritiers de la démocratie consumériste. (Ils n’étaient pas seuls dans leur révolte : les groupes anarchistes, des étudiants de gauche, une importante population de déclassés grecs et immigrés –pris comme bouc émissaire aujourd’hui- s’agrégeaient dans cette foule violente).

Il est manifestement impossible d’analyser de façon systématique les «causes» sociales d’une telle explosion, qui est aussi une explosion de sens et de discours (morcelés et maladroits) de la part des acteurs, en quelques lignes et cela sans le support d’une bibliographie sur la violence, sur la structuration et le quotidien de la classe moyenne et les questions ayant attrait aux problèmes de subjectivation dans la Grèce d’aujourd’hui.

Nous pouvons cependant fournir quelques indices sociologiques pour aborder le phénomène.

1. Cette révolte n’a pas d’aspiration politique, dans aucun sens du terme. Elle se propage par la violence, qui en forme son identité primaire et qui rappelle par plusieurs traits les violences urbaines que connaissent les pays développés lors de bavures-assassinats-conduites cruelles de la part de la police (LA ; France etc). L’unique leitmotiv reconnaissable a été en effet une adversité a la police (en perte de toute identité professionnelle et retranchée dans sa culture historique notoire) et au «système». Nous sommes dans un cas de figure de non-conflit, c'est-à-dire sans aucune possibilité de la part des acteurs de faire l’économie d’une part de leur violence et de s’ engager dans un processus de contrôle ou de construction d’ une identité à travers les événements .

2. Cette révolte se déroule dans une conjonction politique de crise de légitimation du parti au pouvoir (affaires immobilière, corruption généralisée, crise des recettes de l’Etat etc) et sur la difficulté de l’ opposition a s’ ériger en force alternative. La mise à mal de tout fondement moral du système politique est depuis plusieurs années déjà un facteur du blocage social environnant.

3. Le lien social est en réalité de moins en moins serré malgré la progression économique des dernières décennies et l’ intégration du pays à la zone euro. L’individualisme consumériste et son appareil de nouvelles libertés et de nouvelles contraintes est très mal géré par une économie qui reste encore dépendante des structures d état. Un état encore clientéliste dont sa vocation historique a être un état-employeur semble de plus en plus impossible à être assumée.

4. En somme, les expériences vécues des individus de cette classe moyenne très vaste et inégalitaire en son sein, ne correspondent plus à des structures économiques et des institutions sociales qui restent archaïques. Cette tension sociétale devient en cette période crise politique et économique extrêmement tendue dans le sens ou elle crée de l’ambigüité ,de l’insécurité et désubjectivise les individus. La perte de sens, la difficulté à fonder des projets individuels ou trans-individuels, le blocage des mouvements d’ascension sociale , foncièrement et historiquement identifié à la classe moyenne grecque, forment le cadre d’une crise identitaire forte.

5. Cette tension entre expérience hypermoderne du sujet et structures sociales et économiques archaïques prête à des disjonctions au niveau du sujet et de sa biographie. Le cycle de vie se divisant dans les populations moyennes en une jeunesse poussée à 30 ans et axée sur une liberté des mœurs qui n’a rien a envier aux pratiques les plus hypermodernes et en une maturité maritale qui reste à de nombreux égards tributaire de structures traditionnelles. Par exemple la Grèce a un nombre de mariage (mariages très fastes et souvent précédés par des fiançailles) et de divorce très importants ainsi aue des très faibles taux de cohabitation

6. Le tournant maternel dans la gouvernance de la famille, la libéralisation puis démembrement du système scolaire en parallèle avec le passage obligatoire par les études préparatoires (extra-scolaires) pour accéder aux Universités, créé des tensions dans les classes d’ âge des révoltés de 2008. La souffrance à l’intérieur de ces familles qui oscillent entre des systèmes de reproduction pré-modernes (rôles des grands parents, stéréotypes religieux, exploit dans le cadre des occupations professionnelles de la famille, clientélisme politique ) et des pratiques hypermodernes, sont des contraintes à toute prolongation du sujet en acteur. L’infantilisation des conduites parentales, scolaires et sociales envers les «jeunes» est en désaccord avec des stéréotypes culturels du social. La «panique morale» des médias soulevée par les jeunes «emotional kids» et leurs pratiques de subjectivation communautaire (sexualité bisexuelle, modifications corporelles, sacralisation de la dépression nerveuse) l’année dernière, témoigne de cette tension.

7. La société grecque entretient une relation ambigüe à la violence. Il s’agit d’une société pacifiée, axée sur le bien-être consumériste qui toutefois ménage une violence résiduelle dans l’imaginaire social. Les formes d’individuation, de gestion du danger technologique et de vénération de la responsabilité sociale vis-à-vis des personnes, celles qui en appellent à une éthique humanitaire propre à « la société du risque», ne s’instituent pas de manière durable. Les forces politiques de la gauche radicale persistent à voir en la violence des signes d’authenticité, des signes de ce référant stable de l’idéologie romantique et du nationalisme grec. Les cinq dernières années ont vu un accroissement de la «violence politique» et des extrémistes de gauche au sein des institutions universitaires et d’un renforcement des mouvances anarchistes. Cette recrue d’essence de la violence n’ a pas été condamné de manière ferme par les autorité politiques et n’ a pas été réprimée de manière efficace par l’ autorité publique et n’a pas été comprise. Dans le même temps, la police sous le gouvernement de la Nouvelle Démocratie C. Caramanlis, a réprimé le mouvement étudiant et de multiples manifestations des jeunes, à la limite de règles de l’Etat de droit. L’immigration a été, elle aussi, très malmenée par la Police. Outre le repli identitaire de la police dans son autoritarisme historique, le gouvernement et la société grecque ont fonctionné en dehors de toute approche compassionnelle face à la mort de plus de 45 personnes dans les incendies de foret l’été 2007, donnant ainsi un fort indice d’installation d’une culture de la catastrophe, d’une tolérance de la violence.

Une société en crise de modernisation, classe moyenne bloquée, un système politique délégitimé, une culture nationale angoissée par la mondialisation, une démocratie penchée sur une mythologie collective nationale et complaisante face à la violence, une tension forte entre hypermodernité et archaïsme laissant peu de place au sujet, voilà quelques traits de la société grecque qui pourraient fournir des éléments d’analyse de la révolte de Décembre 2008 .

La «frustration relative» d’une classe moyenne fragile et une réduction du lien social qui n’est pas compensée par d’autres outils de socialisation (projet politique, travail associatif etc) peuvent être employés comme des schèmes explicatifs d’une souffrance devenant colère puis force de destruction.

Ils ne seront pourtant pas suffisant s’ ils s’installent comme une « explication sociologique» classique. Les modes d’être, les formes de l’individuation, les schèmes de vie transindividuels, la microsociologie de la famille, les coupures biographiques mais aussi les lacunes de la modernisation sociale, institutionnelle et économique, sont des paramètres dont on ne peut faire l’économie pour saisir les aspects cruels de cette révolte et la détresse dont ils nous font part.

πρώτες υποθέσεις εργασίας που δημοσιεύονται στο European Forum for Urban Safety, fesu.org

The guilts... της Μαρίας Θανασούλια

2008-12-16T15:55:00.003+02:00

Ορίστε η απάντηση μου συνοπτικά: Άκουσα από ανθρώπους που θεωρούσα σκεπτόμενους ή τέλος πάντων ευφυείς, την αναπαραγωγή των ρήσεων του Πρετεντέρη, του Κούγια, του Παυλόπουλου. Άκουσα ανθρώπους να λένε πως τις ημέρες αυτές της εξέγερσης, ντράπηκαν που είναι έλληνες. Κατηγόρησαν επίσης τους εξεγερμένους συμπολίτες τους ότι περίμεναν ένα θάνατο για να ικανοποιήσουν τη διαστροφή τους και να αντιδράσουν ακραία. Πως το Βατοπέδι μας άφησε αδιάφορους, το ασφαλιστικό επίσης και μας άρκεσε ένα «μεμονωμένο περιστατικό» για να κρυφτούμε πίσω από κουκούλες και να προκαλέσουμε το χάος. Προσπαθώντας να με πείσουν για το νοικοκυρεμένο δίκιο τους, μου έγραφαν κατεβατά στο messenger και στο facebook χωρίς να παίρνουν καμία απάντηση. Στο τέλος τους έγραφα: «Ας ήσουν εκεί. Θα είχες προστατευθεί από την ξεφτίλα του να λες μαλακίες.» Γνωρίζω. Στερούμαι επιχειρημάτων. Όμως οι άνθρωποι αυτοί δε χρειάζονται επιχειρήματα. Αυτό που πραγματικά οδηγεί τους «νοικοκυραίους» σε αυτή τη στάση δεν είναι κάποια πολιτική θέση τη στιγμή που ο,τιδήποτε θεσμικό αμφισβητείται. Ούτε πολιτικοοικονομικά συμφέροντα, καθώς η πλειοψηφία τους ανήκει στους πρώην μεσοαστούς, νυν απελπισμένους. Αυτό που οδηγεί τον νοικοκυραίο στην απάθεια και στην επίθεση προς τους εξεγερμένους, είναι οι βαθειά ριζωμένες τύψεις του. Τύψεις που πιάστηκε κορόιδο τόσα χρόνια και ψήφιζε δυνάστες. Τύψεις που μετά τη μεταπολίτευση δεν πάλεψε για κάτι καλύτερο, αλλά επιδόθηκε στο χόμπυ της λαμογιάς. Τύψεις που κάθε βράδυ καληνύχτιζε ήσυχος τους πανελίστες. Τύψεις για τα ρουσφέτια του. Τύψεις για τους φραπέδες στο δημόσιο και την παραγωγικότητά του που δεν ξεπερνά αυτήν του μπετόν αρμέ. Τύψεις γιατί όταν περνάει δίπλα από παρέες νέων, τον κοροϊδεύουν, αλλά αυτός δεν παίρνει χαμπάρι. Τύψεις για την έλλειψη παιδείας του που είναι και δική του ευθύνη πέραν της πολιτείας. Τύψεις που έγινε ή θα γίνει χοντρός, καράφλας με κατεβασμένα παντελόνια όπως εύστοχα είπαν τα παιδιά τα ίδια. Τύψεις τέλος, γιατί δεν έχει τα κότσια να βρεθεί στο δρόμο, μήπως χάσει τα «προνόμια» που του έδωσε το ξεπούλημά του. Δεν ξέρω αν θ’ αλλάξει κάτι. Δεν έχω ιδέα αν ο αγώνας υποκινείται ή αν αυτοί που τα σπάνε είναι ασφαλίτες και μετανάστες. Αφήνω την αλαζονεία αυτή και τη χαιρεκακία της κρίσης σε αυτούς που την κέρδισαν όλα αυτά τα χρόνια. Ξέρω όμως ότι για πρώτη φορά είδα τους έλληνες να κοιτάζουν έξω από το σπίτι τους, να ακούνε τα παιδιά τους, να προβληματίζονται για το μέλλον μας. Ξέρω πως ο αντιεξουσιαστικός χώρος είναι αρκετά τίμιος ώστε να μην καίει μαγαζιά απλών πολιτών και είδα με τα μάτια μου την προβοκάτσια. Εκτός από αυτούς όμως, είδα και δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μου έξω να ζητούν μια καλύτερη ζωή. Δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Ήταν κρατική βία και ο κόσμος ξέσπασε για όλα αυτά που επαναπαυόμενοι πίστευαν πως τον αφήνουν αδιάφορο. Εγώ αυτές τις ημέρες ένιωσα περήφανη ως ελληνίδα. Λυπάμαι.

Σημείωση δική μου: δεν συμφωνώ με όλα αλλά νομίζω ότι πρόκειται για μια διαισθητικά καίρια προσέγγιση που αναδημοσιεύω από το facebook με την άδεια της συγρ.

Πολιτική και αστική κατάθλιψη... (ή, η κότα και το αυγό) του Τάκη Καμπύλη

2008-12-13T10:31:00.002+02:00

Ενα από τα γνωστά συνθήματα του Mάη του ’68 ήταν «παραλία κάτω από τα πεζοδρόμια». Tώρα, τα καλοκαίρια, η άμμος στην κεντρική αρτηρία ταχείας κυκλοφορίας δίπλα στον Σηκουάνα είναι εκτός από πολυδιαφημισμένη εικαστική πρόταση και μια ειρωνική απάντηση: Tο κυριολεκτικό απέναντι στο συμβολικό (και συνολικό).

Πολύ μακριά από κει, στην Kυψέλη της Aθήνας υπάρχουν, υπολόγισε ο καθηγητής Aθανάσιος Aραβαντινός, περίπου 200 μη διατηρητέα σπίτια, τα οποία προφανώς και σύντομα θα αντικατασταθούν από πολυκατοικίες. Ομως, γιατί «προφανώς»; Kαι γιατί «σύντομα»;

Διότι αν η «πολεοδόμηση είναι εξουσία στον χώρο», τότε η εξουσία θα εισβάλλει στην πόλη με τον μόνο τρόπο που ανομολόγητα επιτρέπουμε: της οικοδομής. Kι ας υπάρχουν 200.000 νεόδμητα διαμερίσματα αδιάθετα. H Aθήνα (αναφέρει ο Θωμάς Mαλούτας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), με τη μετοίκηση των μεσαίων στρωμάτων στα Mεσόγεια, προαστιοποιείται σε τέτοιο βαθμό σήμερα, σχεδόν αναδιπλασιάζοντας τη μεγάλη προαστιοποίηση της δεκαετίας του ’80. Πρόκειται για επιλογή ή για μονόδρομο;

Πόλη και πολιτική

Στην πρόσφατη συζήτηση που οργάνωσε η «Kαθημερινή» και ο ΣKAΪ για το Eθνικό Xωροταξικό ο κ.Aραβαντινός το έθεσε καθαρά: «Στο δομημένο περιβάλλον χρειάζεται να στραφούμε, εκεί πρέπει σήμερα να δράσουμε». Σε μια λιγότερη αυστηρή φόρμα θα μπορούσαμε και να μιλήσουμε για την «επιστροφή στην πόλη». Nα αποκαθηλωθεί ο μύθος που –εν είδει αξιώματος– θέλει την πόλη «άσχημη, αβίωτη, ανυπόφορη». Kαι επομένως, οποιαδήποτε προσπάθεια πέραν στοιχειωδών εξωραϊσμών είναι χαμένος κόπος.

H πόλη έχει πια μικρές αξιώσεις από την πολιτική. Mόνον εξωραϊσμούς.

H πόλη είχε πάντα στενές σχέσεις με την πολιτική. Σαν καθρέφτης η μία της άλλης. Kι ακόμη πιο στενή. Διαλεκτική. Οσο πιο προδιαγεγραμμένη η χρήση των (δημόσιων) χώρων, τόσο πιο ολοκληρωτικό το καθεστώς. Οσο πιο ανεμπόδιστη ή χαοτική η δημόσια συνάντηση, τόσο πιο καινοτόμο, πιο δημοκρατικό, το πολιτικό σύστημα. Πιο αποτελεσματικό.

(Aλλά η πολιτική ισότητα πόσο μπορεί –αν μπορεί– να συμβαδίσει με την ανισότητα στον δομημένο χώρο; Iδίως όταν οι Mητροπόλεις αποκτούν κεντρική σημασία σε μία χώρα και καλούνται να διαδραματίσουν αυξημένο ρόλο και σε διεθνή κλίμακα;)

H πολιτική ευκαιρία του Eθνικού Xωροταξικού θα ήταν να αναποδογυρίσει λίγο την ατζέντα. Aντί να φέρνει την κουβέντα έξω από την πόλη, να την φέρει μέσα στην πόλη. Και να την περιχαρακώσει –όπως πρότεινε ο κ. Aραβαντινός– με ό,τι ακόμη έχει απομείνει ως γεωργική γη. Tα Mεσόγεια είναι (ήταν;) η ευκαιρία να μπει ένα φρένο στη διάχυση της Aθήνας.

Αλλωστε ακόμη και η σημερινή –κυρίαρχη– εικόνα για την Aθήνα έχει την πολιτική της ιστορία. Δεν πρόερχεται από καμία «αντικειμενική» αλήθεια, αλλά είναι μια βολική κατασκευή. H Aθήνα, όπως γράφει ο Παναγής Παναγιωτόπουλος (λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Aθήνας), «αποτελεί τη «μαύρη τρύπα» του αστικού μας πολιτισμού (...). Ωσάν να μην έχει σταθεροποιηθεί η κεντρικότητα της πόλης ως σχήμα ζωής, η ταυτότητα του Aθηναίου δείχνει να επερωτάται από μίαν άλλη, φαντασιακή, αντιταυτότητα η οποία αντλεί τους πόρους της από μια εξαγνισμένη επαρχία και τη μυθολογία μιας παραδοσιακής - οργανικής κοινωνίας».

Aκόμη και από τον καταγγελτικό λόγο της Bουλής των Eφήβων ο Παναγής Παναγιωτόπουλος διαπιστώνει τη δημιουργημένη (στο φαντασιακό) εικόνα για την Aθήνα: «H Aθήνα (δήθεν) μάς αποξενώνει από το αληθινό μας είναι, η Aθήνα υπονομεύει την ίδια τη δυνατότητα μας να είμαστε ο εαυτός μας. Mε ό,τι συνεπάγεται αυτό. Οτι κάπου αλλού ή κάποτε άλλοτε μπορούμε να είμαστε ο αυθεντικός αναλλοτρίωτος εαυτός μας». (Για παράδειγμα, στο αυθαίρετο εξοχικό;) Ο «αντιαθηναϊσμός» είναι και δεξιός και αριστερός. O δεξιός προέρχεται από την «ιδεολογική λατρεία της υπαίθρου μέσα από την αξιοδότηση της έννοιας της παράδοσης (...). Oυσιαστικά μάχεται την έννοια του πολίτη και προσκολλάται στην ιδέα της οργανικής - παραδοσιακής κοινότητας (...). Συναντάται στη δεξιά παράδοση της τάξης, και της κοινωνικής ιεράρχησης. Aπό την αριστερά θα ενισχυθεί η ταύτιση λαϊκού - αγροτικού - αυθεντικού με τη σοβιετική σταλινική επιλογή της ενίσχυσης του εθνολαϊκού φοκλόρ, με την ιδεολογική επένδυση στη λαϊκή παράδοση της υπαίθρου και τη συστηματική διαβολή της δυτικής μητρόπολης ως τόπο της διαφθοράς και του κέρδους».

Θα λήξει ποτέ αυτός ο (ακήρυκτος) πόλεμος στην Aθήνα; Mέχρι πότε τα παιδάκια στο δημοτικό θα πρέπει να γράφουν «ότι στη φύση είναι ωραία, έχει προβατάκια, ενώ στην πόλη είναι άσχημα, έχει αυτοκίνητα»; Kαι έως πότε η μη-πολιτική απέναντι στην πόλη (και από την πόλη) θα ομονοεί –ανεξαρτήτως κόμματος– πως η Aθήνα δεν-μπορεί-παρά-να-είναι-άσχημη (και επομένως είναι δυνατές μόνο οι σημειακές εξωραϊστικές παρεμβάσεις απ’ όπου περάσει η οικιστική λαίλαπα);

H πολιτική κατάθλιψη ακολουθεί την αστική κατάθλιψη και διαιωνίζονται και οι δύο.

O Tζον Γκεράτσι, ένας Νεοϋορκέζος 35χρονος, θεωρείται ο εμπνευστής του δικτύου των γειτονιών. Οπως γράφει ο Mατθαίος Tσιμιτάκης («K», 30/9/2007), ο Γκεράτσι συνέλαβε την ιδέα πως το Ιντερνετ θα μπορούσε να εξυπηρετήσει όχι μόνο σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά και σε τοπική. Με ένα δίκτυο κόμβων ασύρματης δικτύωσης δημιούργησε ένα τοπικό δίκτυο μιας γειτονιάς. Eκεί μιλούσαν, ενημερώνονταν, αλλά και δρούσαν στη γειτονιά.

Eίναι σαφής η –έστω μικρή, αλλά καταγραφόμενη– τάση (επ)ανάκτησης της πόλης τα τελευταία χρόνια. Kαι δεν είναι μόνο μέσω Ιντερνετ (πρόσφατο παράδειγμα στην Eλλάδα η κινητοποίηση για την Πάρνηθα). Δεκάδες κινήσεις και πρωτοβουλίες θέτουν όλο και συνολικότερα αιτήματα για την πόλη. (Σε αντίθεση με αντίστοιχες παλαιότερες κινήσεις, οι οποίες όμως ταυτίζονταν αποκλειστικά με ένα τοπικό θέμα και σύντομα αυτοδιαλύονταν).

Tο πιο φρέσκο στα λεγόμενα «κινήματα πόλης» φαίνεται να εκφράζεται (και) από αρκετές κινήσεις ομάδων αρχιτεκτόνων. Ισως και διότι –γράφει η Mαρία Θεοδώρου (αρχιτέκτων, πρόεδρος της μη-κυβερνητικής SARCHA)– κυρίως οι νέοι αρχιτέκτονες σήμερα βλέπουν πως οι συνθήκες στην καλύτερη περίπτωση θα τους εξασφαλίσουν μια θέση στα γιγαντούμενα αρχιτεκτονικά γραφεία με εξαντλητικά ωράρια. Kαι ενώ πίστευαν ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος αν τον σπείρουμε με καλοσχεδιασμένα εντυπωσιακά κτίρια, διαπιστώνουν ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Αλλοι αρχιτέκτονες θα ξεκινήσουν, από τις αρχές του 21ου αιώνα, μελέτες και έρευνες που οδηγούν την αρχιτεκτονική σε μια ευρύτερη περιοχή κοινωνικών δράσεων.

H εικονική Aθήνα έχει πολλούς τέτοιους κόμβους με εξαιρετικό ενδιαφέρον ως προς τις προτάσεις τους για την πόλη. Aκόμη και ως πλαίσιο πειραματισμών για μια νέα ματιά προς την πόλη. (Kρίμα που δεν έχουν δημοσιευτεί οι προτάσεις από Ελληνες και ξένους μελετητές για το «Eλληνικό». Φαντασία και τόλμη μακριά από τη βαρετή επανάληψη του «σπίτια ή πράσινο».)

Oύτε στο πλαίσιο αυτής της νέας ματιάς προς την πόλη, ήταν τυχαίος ο τίτλος της πρώτης Mπιενάλε της Aθήνας: Destroy Athens.

Eδώ και μία βδομάδα έχει επίσης ξεκινήσει η αλυσίδα εκδηλώσεων για το «A-κτιστο» από το Bυζαντινό και Xριστιανικό Mουσείο και τη SARCHA, η οποία θα διαρκέσει μέχρι και τον Nοέμβριο. Mε διαφορετικές θεματικές ενότητες γύρω από το «A-κτιστο» θα ολοκληρωθεί με τη συμμετοχή μερικών από τους καλύτερους εκπροσώπους της νέας γενιάς αρχιτεκτόνων.

Οπως λένε οι διοργανωτές «στη Δημοκρατία ο χώρος της εξουσίας πρέπει να παραμένει πάντα κενός, να είναι σε συνεχή διαπραγμάτευση και αναδιαμόρφωση. Eίναι –συμβολικά– ο ανοιχτός χώρος της πόλης».

H παρέμβαση στον χώρο συνιστά πολιτική. Kαι η συγκυρία φαίνεται ευνοϊκή, αφού αρχίζει και σπάει ο μύθος της ασχήμιας που δικαιολογούσε την απραξία. Ομως πολιτική δεν ασκείται –ούτε και παράγεται– με το νέο Xωροταξικό. Διότι λείπει το σημαντικότερο κομμάτι της ατζέντας: Tο μέλλον του δομημένου περιβάλλοντος. Eκεί που ζουν τις εργάσιμες μέρες οι άνθρωποι. Eκεί που παράγεται και καταναλώνεται (και) η πολιτική. Δεν είναι θέμα συγκυρίας η ταυτόχρονη αποστροφή για την πόλη και την πολιτική.

Ιnfo

-Ξένια Kαλπακτσόγλου, Poka-Yio, Aυγουστίνος Zενάκος, Θεόφιλος Tραμπούλης (επιμ.) «Προσευχή για (παθητική;) αντίσταση», Aθήνα 2007, εκδ. Futura (τα αρθρα των Γιάννη Σταυρακάκη - Kωστή Σταφυλάκη, Mαρίας Θεοδώρου, Παναγή Παναγιωτόπουλου)

-Iωάννης X. Kαρυδάς «Ψηφιακές πόλεις», Aθήνα 2007, εκδ. Παπαζήσης

-Θ. Mαλούτας, Δ. Eμμανουήλ, M. Παντελίδου - Mαλούτα «Aθήνα - Kοινωνικές δομές, πρακτικές και αντιλήψεις», Aθήνα 2006, εκδ. EKKE

-Aλέξανδρος Tομπάζης «Γράμμα σ’ ένα νέο αρχιτέκτονα», Aθήνα 2007, εκδ. Libro

-Pόμπ Σιλντς «Λεφέβρ: Ερωτας και αγώνας - διαλεκτικές του χώρου», Θεσσαλονίκη 2007, εκδ. Bάνιας

Καθημερινή 11-05-08

Η πορεία της πορείας της Στέλλας Χαραμή

2008-12-13T10:23:00.002+02:00

(για τις διαδηλώσεις και τις πορείες -πριν την εξέγερση του Δεκεμβρίου 08)

Το σύνθημα «όλοι στους δρόμους, να ρίξουμε τους νόμους» που δονεί τις αθηναϊκές πορείες διαμαρτυρίας θα μπορούσε να είναι το σλόγκαν της πολιτικής ανυπακοής, γνήσιος εκφραστής του πιο αμφιλεγόμενου μοντέλου δημόσιας δράσης από το 19ο αιώνα μέχρι σήμερα. Από τους αιματοβαμμένους δρόμους του Σικάγο (1886) και την παλλαϊκή εξέγερση του Παρισιού το ’68 ως τον επαναστατικό πυρετό της Γένοβας του 2001, η πολύβουη συλλογικότητα υιοθετεί μια ενιαία γλώσσα, ικανή συνθήκη διεκδίκησης δικαιωμάτων. Στα 35 χρόνια που η Αθήνα «περιθάλπει» αδιάλειπτα την κινηματική δράση, η πορεία έχει ενσωματώσει στις τάξεις της διάφορες πρακτικές ρητορικής. «Μεταπολιτευτικά, η διαδήλωση είναι μια άσκηση ελευθερίας», τονίζει ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Τάκης Καφετζής. Αν και ο όγκος της πορείας είναι ανοργάνωτος, τα πανό πυκνώνουν και τα συνθήματα είναι ουσιοκρατικά, μεταφέροντας καθαρά πολιτικά αιτήματα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 -απότοκο της ανόδου Παπανδρέου στην εξουσία, οπότε η Αριστερά διαχωρίζει τη θέση της από το ΠΑΣΟΚ- τα συνθήματα παίρνουν χαρακτήρα «αντί», σκαρώνονται σε κομματικά γραφεία, ενώ η παραγωγή πανό ανατίθεται σε βιοτεχνίες. Την περίοδο παρακμής της διαδήλωσης, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, εξαιτίας του τελματωμένου φοιτητικού κινήματος και της «κρίσης στο χώρο του συνδικαλισμού, που απογοήτευσε πολλές δυνάμεις εργαζομένων», όπως σημειώνει ο Χρήστος Κατσώτης, μέλος της Εκτελεστικής Γραμματείας του ΠΑΜΕ, διαδέχεται η αναζωπύρωση των κινημάτων στην Ελλάδα και παγκοσμίως.

Νέα γλώσσα
Στην αυγή της νέας χιλιετίας τα εκφραστικά μέσα της πορείας ανανεώνονται, ζεστό κράμα του διεθνούς κινήματος και της ελληνικής παράδοσης διαμαρτυρίας. Ο Δημήτρης Στρατούλης του Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ και μέλος της Π.Γ. του ΣΥΝ βλέπει ένα «θέατρο δρόμου» στη σημερινή μορφή της πορείας. Την κεφαλή της σχηματίζουν πολύχρωμα ακτιβιστικά δρώμενα: μουσικές μπάντες ή ηθοποιοί πάνω σε άρματα, σκύλοι που κουβαλούν πλακάτ τύπου «ερχόμαστε για διάλογο». Το σύνθημα -«αυθόρμητο, με φαντασία και αυτονομημένο από τη γλώσσα των κομμάτων» κατά τον κ. Στρατούλη- αναπαράγεται σε κάθε μπλοκ υπό την καθοδήγηση της ντουντούκας και ενίοτε δανείζεται μελωδίες τραγουδιών. Δείγματα διείσδυσης ευτελισμού στην κουλτούρα της πορείας, σύμφωνα με τον κ. Καφετζή. «Πανό που γράφουν “όταν ο Μαγγίνας διώξει τον Ινδό, τότε θα λυθεί το ασφαλιστικό” κάνουν πολιτικό graffiti γελοιοποιώντας τα πάντα. Υιοθετούμε το απεικονιστικό μέσα από μια παιγνιώδη διάθεση. Γινόμαστε αυτό που οι Γάλλοι ονομάζουν αληταριό».

Κι ενώ η τελετουργία της πορείας παραμένει σε γενικές γραμμές σταθερή -ο λέκτορας Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Παναγής Παναγιωτόπουλος, υπενθυμίζει «τη συμβολική επιμονή της στην αμερικανική πρεσβεία»- τίθεται το ερώτημα αν η γλώσσα της διαδήλωσης (παραδομένη στο θέαμα και την ατάκα) διατυπώνει πολιτική βάθους. «Η πορεία εξακολουθεί να είναι ένα τελέσφορο μέσο διεκδίκησης δικαιωμάτων και δημόσιας εγγραφής θεμάτων στην πολιτική ατζέντα. Πιθανόν όχι εξίσου λυσιτελές όσο στο παρελθόν, όπου μια διαδήλωση ήταν το θέμα της ημερήσιας συζήτησης. Αλλωστε, ο όποιος ευτελισμός της διαδήλωσης εγγράφεται στο γενικότερο κύκλο του φαινομένου που λέγεται ευτελισμός του πολιτικού», παρατηρεί ο κ. Καφετζής. Συνεπώς, η διαμαρτυρία αποδίδει μερικώς. Oπως εξηγεί ο κ. Παναγιωτόπουλος, «η πορεία έχει θέση και λειτουργικότητα όταν φτιάχνει μια ρωγμή στον κοινωνικό και πολιτικό χρόνο. Με αυτό το δεδομένο, οι κινητοποιήσεις για το άρθρο 16 ήταν αποτελεσματικές».

737 πορείες το 2007
Σε πρόσφατη έρευνα της Public Issue, το 54% των Αθηναίων ζήτησε τον περιορισμό των διαδηλώσεων. Διόλου παράδοξο αν λάβουμε υπόψη ότι το 2007 πραγματοποιήθηκαν 737 πορείες στο κέντρο της πόλης – χονδρικά δύο διαδηλώσεις την ημέρα. Δηλαδή, η πορεία είναι μέρος της καθημερινότητας της Αθήνας. Λειτουργεί αυτή η επανάληψη εκτός από οχληρό εργαλείο για την πλειοψηφία και ως εργαλείο αυτοκατάργησης της πορείας; «Οταν χρησιμοποιείς ένα όπλο πολλές φορές παθαίνει αφλογιστία», εκτιμά ο κ. Καφετζής.

Η σπατάλη δυνάμεων του κοινωνικού αγώνα «προφανώς μειώνει και το αίσθημα συμπάθειας του πληθυσμού της πόλης προς τους διαδηλωτές», συμπληρώνει ο κ. Παναγιωτόπουλος. «Οι κάτοικοι ή οι έμποροι του κέντρου συμμερίζονται τα αιτήματά τους, αρκεί να διαγνώσουν πως είναι δίκαια και πως η κινητοποίησή τους έχει έκτακτο χαρακτήρα. Οταν θεσμοποιείται, δεν έχει καμία δραστικότητα». Οι διαδηλωτές -θεωρητικά όλοι είμαστε εν δυνάμει διαδηλωτές- απαντούν πως τα δικαιώματα έχουν κόστος, κοινωνικό ή πολιτικό. «Μια κοινωνία που διαδηλώνει είναι υγιής», τονίζει ο κ. Στρατούλης, για να συμφωνήσει με τον Αμερικανό συγγραφέα Τζον Στάινμπεκ, που έγραφε ότι «η ανθρώπινη φύση υπαγορεύει τη διαμαρτυρία, με αίτημα την αλλαγή προς το καλύτερο». Και προσθέτουν ότι η πορεία είναι ένας εναλλακτικός τρόπος για να βιωθεί ή να ανακαταληφθεί ο δημόσιος χώρος. Σε μια εποχή που καθετί δημόσιο εποικίζεται εύκολα από το ιδιωτικό.

Νέα μορφή

Στις 29 Αυγούστου, όταν οι χιλιάδες εκτάσεις πρασίνου ανά την Ελλάδα είχαν μετατραπεί σε τέφρα, επτά χιλιάδες διαδηλωτές «στρατοπέδευσαν» στην πλατεία Συντάγματος, μπροστά στη Βουλή, πραγματοποιώντας την πιο πρωτότυπη κινητοποίηση στην ελληνική ιστορία της πορείας. Η αποστολή ενός sms και ενός e-mail στάθηκε αρκετή για να τους συγκεντρώσει, η σιωπή τους αποτέλεσε την πιο γλαφυρή διατύπωση αγανάκτησης. «Η κινητοποίηση των blogger μοιάζει εξαιρετικά ευφυής και διαφορετική. Εχει το πλεονέκτημα να μην προκύπτει από μια συγκεκριμένη εστία, κόμμα ή θεσμό», εξηγεί ο Παναγής Παναγιωτόπουλος. «Από την άλλη, είχε σαφή αντιπολιτική στάση. Γιατί είναι αντιπολιτικό ως απολίτικο να λες ότι φταίει το σύστημα για τις πυρκαγιές». Η διαμαρτυρία της 29ης Αυγούστου ανέτρεψε και κάτι ακόμα: την παραδοσιακή τελετουργία της πορείας. Οι διαδηλωτές δεν σήκωσαν πανό και πλακάτ, δεν φώναξαν μέσα από ντουντούκες και έγιναν, όπως σημειώνει ο κ. Παναγιωτόπουλος «κατά κάποιον τρόπο ένστολοι», ντυμένοι στα μαύρα σε ένδειξη πένθους.

Η μουσική

Η διαμαρτυρία έχει soundtrack. Και παραμένει αλώβητο στο χρόνο. Στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, οι πορείες ντύνονται με τα τραγούδια του Σαββόπουλου, του Ελληνα Μπομπ Ντίλαν. Είναι η εποχή που, όπως σημειώνει ο ιστορικός και συγγραφέας του βιβλίου «Ηχοι και απόηχοι: κοινωνική ιστορία του ροκ φαινομένου στην Ελλάδα» Κώστας Κατσάπης, «η ανανεωτική Αριστερά αλλάζει στάση και ακυρώνει την πρωταρχική της ερμηνεία σχετικά με το ότι η ροκ μουσική δεν είναι επαναστατική και απευθύνεται σε νέους χωρίς πολιτικές ανησυχίες».
Οι φοιτητές αναπαράγουν τη μουσική του Νέου Κύματος, το οποίο αποτελεί την ελληνική εκδοχή του αμερικανικού φολκ τραγουδιού διαμαρτυρίας. Τραγούδια που ακούγονται 30 χρόνια μετά, κυρίως στις εργατικές πορείες. «Η διαχρονική τους αξία οφείλεται καταρχήν στο ποιοτικό τους επίπεδο και με αυτήν την έννοια είναι αξεπέραστα», παρατηρεί ο κ. Κατσάπης. «Την ίδια ώρα, το κίνημα της εποχής μυθοποιήθηκε και καπέλωσε τη μουσική παραγωγή που ακολούθησε».

Η γλώσσα της βίας

Kι ύστερα ήρθαν οι μολότοφ… Οταν οι αστυνομικές δυνάμεις εισέβαλαν στο χώρο του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1995 συλλαμβάνοντας 500 αναρχικούς, έθεταν τις βάσεις για μια νέα «βεντέτα» που βρήκε χώρο έκφρασης στις πορείες διαμαρτυρίας. Οι διαδηλώσεις που μέχρι τότε αυτοκαθορίζονταν σε ένα βαθμό -όπως θυμίζει ο καθηγητής Τάκης Καφετζής, «η Αστυνομία ένιωθε ενοχές, ήταν ο φοβισμένος εχθρός, δεν πληρούσε καν τον ορισμό του Βέμπερ για το μονοπώλιο του νόμου καταναγκασμού»- πέρασαν στη φάση της παρεμβατικής παρουσίας των Αρχών. «Δεν νομίζω ότι υπάρχει αλληλοαντίδραση μεταξύ Αστυνομίας και πορείας. Η διαδήλωση χαράζει μια πορεία και βάσει αυτής η Αστυνομία κάνει το πλάνο της. Δεν πηγαίνει με σκοπό να επιτεθεί», παρατηρεί ο καθηγητής Εγκληματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννης Πανούσης.

Οπως καταγγέλουν διαδηλωτές, η άσκηση ωμής βίας από τα ΜΑΤ ή η αδυναμία περιφρούρησης της πορείας από τις -σύμφωνα με τον κ. Στρατούλη- «πιο ζωηρές ομάδες διαδηλωτών» καταλήγουν σε βίαια επεισόδια.

Ποια είναι, λοιπόν, η χορδή που χωρίζει την έννοια της προφύλαξης από την έννοια της καταστολής; «Εχουμε ένα πρόβλημα με το τι είδους Αστυνομία θέλουμε. Από τη μια, εντάσσουμε στο πλαίσιο της πορείας το διαδηλωτή που επιτίθεται στον αστυνομικό με καδρόνι αλλά μιλάμε για καταστολή όταν ο αστυνομικός χτυπήσει με κλομπ το διαδηλωτή. Ας δούμε επιτέλους τι σημαίνει δυναμική πορεία και τι επίθεση με μολότοφ ή λεηλασία καταστημάτων», απαντά ο κ. Πανούσης. Οπως επιβεβαιώνουν τα γεγονότα των τελευταίων ετών, η βία έχει εγγραφεί στο DNA της πορείας και από μερίδα διαδηλωτών θεωρείται ιδίωμα της γλώσσας της. «Για κάποιους μια πορεία με επεισόδια νομιμοποιεί το δυναμισμό της. Ωστόσο, το παιχνίδι των επεισοδίων δεν το παίζουν μόνο οι γνωστοί άγνωστοι αλλά και τα κανάλια που νοικιάζουν μπαλκόνια στους γύρω δρόμους. Οταν κάνεις πολεμική προετοιμασία, θα ακολουθήσει κι ο πόλεμος. Εδώ που έχουμε φτάσει, η ειρηνική διαδήλωση περνάει απαρατήρητη», εξηγεί ο κ. Πανούσης. Τελετουργική συνθήκη ή όχι, τα επεισόδια υπονομεύουν την πορεία: όσο ευρηματικό κι αν είναι ένα σύνθημα ή ένα πανό, εμφανίζεται ανίσχυρο μπροστά στην εικόνα του κουκουλοφόρου με την πέτρα στο χέρι.

Ελεύθερος Τύπος 30.04.08

Αυτά που μπορούμε να σκεφτούμε, μετά την εξέγερση

2008-12-12T01:52:00.003+02:00

1. Παρακάμπτω το αποκαρδιωτικό κομματικό παιχνίδι που διεξάγεται. Είναι άλλο ένα δείγμα ότι το πολιτικό σύστημα αμύνεται απέναντι σε κάτι άγνωστο. Ο καθένας σκέφτεται τις εκλογές και μόνον αυτές.
2. Οι καταλήψεις είναι θλιβερές. Προ χριστουγεννιάτικη συνήθεια ενός διαλυμένου εκπαιδευτικού συστήματος, σε πολύ μεγαλύτερη κρίση από το πανεπιστήμιο! Φαντάσου!
3. Η εξέγερση εκφράζει πολλά πράγματα που δεν μπορούμε ακόμα να ονοματίσουμε.
4. Την ένταση ανάμεσα σε μια κοινωνία που διχάζεται συνεχώς και παντού, μέχρι και στην ίδια την ατομική εμπειρία, ανάμεσα σε αρχαϊσμούς και παραδοσιακές στρατηγικές και σε υπερνεωτερικές εμπειρίες και προσδοκίες.
5. Από την κρίση οικονομικής ανάπτυξης
6. Από τη πολιτική της καταστροφής της ΝΔ, το άνοιγμα που έκανε στη βία
7. Από την καθυστέρηση στις μεταρρυθμίσεις, το μπλοκάρισμα του κράτους-εργοδότη π.χ.
8. Την ακόλουθη αναστολή της κοινωνικής κινητικότητας
9. Την ανολοκλήρωτη κρίση της οικογένειας
10. Και άλλα πολλά
11. Θα επανέλθω;;;;
12. ΥΓ: δεν είναι βέβαια εξέγερση των φτωχών, είναι εξέγερση μιας δυσβάσταχτης κοινωνικής δυσφορίας των μεσαίων στρωμάτων, μια αγωνία, μια ένταση ανάμεσα σε προσδοκίες που είναι αντιθετικές με τα στερεότυπα μας, μια κρίση εκσυγχρονισμού και μια κάμψη κυρίαρχου ιδεολογικού εθνικού προσανατολισμού (κάτι με το οποίο να συντάσσεσαι ή να διαφωνείς).
13. Είναι η κατάλυση του κοινωνικού δεσμού.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ, ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΟΝΤΑΙ

2008-12-10T22:22:00.004+02:00

1. Η προκλητική προσπάθεια επανάληψης της εξαγοράς των πληγέντων από τη κυβέρνηση. Όπως στην Ηλεία, ξέρετε.

2. Η θρασυδειλία της σημερινής αστυνομικής βίας στους δρόμους. Τώρα είναι αργά για οποιαδήποτε «αποκατάστασης της τάξης».

3. Η ανοησίες περί «μεταναστών που πλιατσικολογούν». Οι μετανάστες πάνω στις συνθήκες ακραίας ανομίας έκαναν ότι τους κατέβηκε στο κεφάλι σύμφωνα με τις ανάγκες τους. Οι αποκλεισμένοι απλά μπόρεσαν να φανούν. Έτσι και αλλιώς στις εκδηλώσεις χαράς του 2004, κάποιοι τους μαχαίρωναν, με την ανοχή της σημερινής κυβέρνησης.

4. Η αντιπαράθεση μεταξύ ΚΚΕ-Συριζα όπως την σκηνοθετεί η τηλεόραση. Δεν μας ενδιαφέρουν οι μικροκομμουνιστικές διενέξεις.

5. Η δειλία του ΠΑΣΟΚ και η αδυναμία του να προτείνει πολιτικές λύσεις για την έξοδο από τη κρίση και οι ανέξοδοι συμβολισμοί. Έπρεπε να πάμε χιλιάδες ανάμεσα στα ΜΑΤ και τους σπάστες στο Πολυτεχνείο και όχι να ανάβουμε κεράκια στο Περιστέρι. Έπρεπε να συναντηθεί με τον Αλαβάνο και ας μην δεχόταν ο τελευταίος. Έπρεπε να ζητήσουν θεσμικά να τεθεί υπο κοινοβουλευτική εποπτεία το αρχηγείο της ΕΛΑΣ και άλλα πολλά… Επίσης θα πάμε σε εκλογές με αυτή τη κυβέρνηση; Χρειάζεται τουλάχιστον υπηρεσιακή κυβέρνηση: να μην αρχίσει πάλι η εξαγορά, οι διορισμοί, να μην συνεχιστεί η μοιρασιά της κρατικής διαφήμισης κλπ

6. Η απουσία συζήτησης για την εξέγερση. Το πολιτικό σύστημα οφείλει να αντιδράσει. Κάπως. Υπάρχουν θέματα που πρέπει να συζητηθούν. Τι σημαίνει νέος σήμερα; Θα παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχει πια σχολείο στην Ελλάδα; Κλπ κλπ

7. Η ελαφρότητα του ΣΥΡΙΖΑ που επενδύει σε οτιδήποτε βίαιο και νεανικό. Δεν είναι της παρούσης αλλά κάποια στιγμή θα πρέπει να συζητήσουν αυτοί οι άνθρωποι σοβαρά και πολιτικά. Οι σπάστες και οι διαδηλωτές δεν είναι επαναστάτες. Θέλουν καλύτερη ζωή, όχι κρατικοποιήσεις !

8. Οι τηλεοπτικοί δημοσιογράφοι που καλύπτουν τα γεγονότα και περιγράφουν σαν να μην ξέρουν που ζούμε. Είναι άραγε τυχαίο ότι όταν όλοι βλέπουμε την Β. Σοφίας μιλάνε για την Αμαλίας και τα Προπύλαια λένε «να το Σύνταγμα». Δεν είναι. Τα στελέχη της τηλεόρασης ζουν στο Μαρούσι και πίνουν καφέδες στο Φάρο ψυχικού. Είναι εκτός κοινωνίας αλλά διαμορφώνουν την κοινωνία. Οι ίδιοι δημοκοπούν μετά και μιλούν για «σύστημα» (ο καλύτερος τρόπος να μην θίγεις την πολιτική εξουσία και τη κυβέρνηση) και για φτώχεια (ο καλύτερος τρόπος να καλλιεργείς τη ηττοπάθεια και να επιβουλεύεσαι τις αναπτυξιακές πολιτικές)

1-13 ενάντια στην βαναυσότητα

2008-12-09T02:10:00.004+02:00

1. Αυτή τη φορά δεν ήταν μπαχαλάκιδες, δεν ήταν μόνον μπαχαλάκιδες
2. Αυτή τη φορά οι μαθητές δεν έκαναν καταλήψεις-κοπάνα
3. Ενιωσα ανακούφιση και περηφάνεια όταν το ΚΚΕ και συγκεκριμένα ένα μπλοκ της ΚΝΕ περνούσε συντεταγμένα και ψυχωμένα από την οδό Νίκης όταν σβήναμε με μεγάλη δυσκολία τη φωτιά στη γειτονιά
4. Με στεναχωρεί που το ΚΚΕ ακόμα αναρωτιέται αν θα στηρίξει ή όχι, έμμεσα πάντα, τον Καραμανλή
5. Ο ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ και Ο ΣΥΡΙΖΑ έχουν την ίδια στάση αυτή τη στιγμή;
6. Το ΠΑΣΟΚ επενδύει στους νοικοκυραίους; πάλι πίσω από την κοινωνία ε;
7. Το μηντιακό σύστημα στηρίζει ακόμα ;;;;;;; (θα ασχολούμαστε πολύ με το κάψιμο της σημαίας)
8. Θα πάνε όντως οι Αρχηγοί των κομμάτων να δούνε τον Καραμανλή; Το ξέρουν ότι αυτό είναι πολιτική στήριξη;
9. Φρυγανιές Elite φαγαμε απόψε...... αυτό μας αξίζει.... σε αυτή την ELITE ανήκομεν...
10. Κανείς δεν κρύβεται κάτω από τις κουκούλες....
11. Επιτρέπεται η αντιπολίτευση ή να κλείσουμε το μαγαζί;
12. Την βία αν δεν την διαχειριστεί η Αριστερά θα την διαχειριστεί η Δεξιά, πάντως βία θα υπάρχει.
13. Είμαι περήφανος για τον Πρύτανη του ΕΚΠΑ που υπέβαλλε την παραίτησή του. Ο μόνος!

Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΚΥΝΙΚΟΥ_ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

2008-12-08T22:16:00.004+02:00

εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο κυνισμός τού είναι φασιστικός

Δεξιά

2008-12-08T15:06:00.002+02:00

Ο νεκρός είναι ακόμα άταφος και ίσως δεν θα έπρεπε να γράφουμε. Το πένθος οφείλει να μην φλυαρεί. Ακολουθούν αποφθεγματικές σκέψεις, ακόμα πολύ ζεστές δυστυχώς, ατελείς και μερικευτικές.

1. Ταυτίζομαι με μια κοινωνία που δεν ποθεί τη βία και στην οποία η ανθρώπινη ζωή λογίζεται πολύ ακριβή.

2. Ζω σε μια κοινωνία που ανέχεται ακόμα τη βία και όπου εύκολα φτιάχνει αντιθετικά μα και συνεργαζόμενα δίπολα ανορθολογισμού. Με τον κάθε πόλο να δίνει τροφή στη βία του άλλου προσδοκώντας να του ανταποδοθεί το φαγητό αυτό.

3. Αυτή η συνθήκη μπορεί να παραπέμπει σε νοοτροπίες της μακράς διάρκειας, όμως έχει τις διακυμάνσεις της, τις ιστορικές. Και επειδή στην Ελλάδα η κυρίαρχη θέση του κράτους στην οργάνωση της κοινωνίας είναι ιδιαίτερη σημαντική, η εκάστοτε κυβερνητική πολιτική και οι συμβολισμοί της έχουν μεγάλη δραστικότητα.

4. Η δολοφονία του Σαββάτου είναι συνδεδεμένη με την πολιτική της Νέας Δημοκρατίας. Όλοι οι λόγοι περί συστήματος είναι σήμερα απαλλακτικοί μιας συγκεκριμένης πολιτικής τη κυβέρνησης και του ίδιου του Κ. Καραμανλή.

5. Ο Καραμανλής αποκινητοποίησε την κοινωνία, την φτώχυνε, χαλάρωσε ακόμα περισσότερο τον κοινωνικό ιστό, έκανε την κοινωνική συνύπαρξη αδύνατη, επέτρεψε να αναπτυχθούν μόνο «τοπικές» μορφές αλληλεγγύης, αυτές που εύκολα γίνονται αυτάρκεις και κοινοτιστικές. Αυτές που εγκλωβίζουν τα άτομα και ενίοτε τα στρέφουν στην βαναυσότητα. Ο αστυνομικός ανήκε σε μια τέτοια συλλογικότητα.

6. Ο Καραμανλής αποδυνάμωσε όλους τους θεσμούς: το έκανε ως σκληρός νεοφιλελέυθερος, που είναι, στην οικονομία, αφήνοντας ανοιχτή την δυνατότητα του πιο ισχυρού και του πιο ανομικού να κερδοσκοπεί επί των άλλων και ως προνεωτερικός-συντηρητικός, που είναι, επιτρέποντας κάθε αυθαιρεσία της εξουσίας και καλλιεργώντας την ηττοπάθεια και την μοιρολατρεία, ναι ναι την μοιρολατρεία, στα άτομα. Ο ίδιος συνεχώς εμφανίζεται ως θύμα των καιρών και των ισχυρών. Όταν ξυπνάει από την προσωπική ευδαιμονία και αδιαφορία, εμφανίζεται ως βασιλιάς και όχι ως υπόλογος για την κυβερνησή ΤΟΥ.

7. Η αστυνομία έχασε την αξιοπρέπεια της, τους περιορισμούς της, αδιαφόρησε για το έγκλημα, έγινε μια αυτονομημένη κοινότητα χωρίς κοινωνικό έλεγχο και δημοκρατική λειτουργία. Έγινε δολοφονική πλέον.

8. Η βία των από κάτω νομιμοποιήθηκε ως μοιραία.

9. Και η κοινωνία δεν αντιστάθηκε στην αποδιάρθρωσή της. Είναι πραγματικά θλιβερή η περσινή εικόνα του ΠΑΣΟΚ στην εσωκομματική του προεκλογική αφασία και φατριασμό. Την στιγμή ακριβώς που η κοινωνία κατέπιπτε και υποτασσόταν στην πιο ανορθολογική και κυνική σχέση με τη βία (και αναφέρομαι στην πολιτική ανοχή απέναντι στις πυρκαγιές και τα θύματα τους) το ΠΑΣΟΚ ασχολιόταν με το συγκρότημα Λαμπράκη και τα φέουδα του μέλλοντος του.

10. Σήμερα με έναν νέο άνθρωπο δολοφονημένο χωρίς καμία δικαιολογία, η βία ανακυκλώνεται και η κυβέρνηση διαχειρίζεται το δικό της μέλλον. Είναι πρόδηλο ότι τα επιτελεία της αναρωτιούνται τι «συμφέρει»; Να επενδύσουν στην κρατική βία για να αποστρέψουν τα βλέμματά μας από σκάνδαλα που αγγίζουν αν όχι τα βιβλιάρια της Ραφήνας, σίγουρα το νέο-συντηρτικό κοσμό-συστημά της που τόσο καλά εκφράστηκε από τον Ρουσσοπουλο, να συσπειρώσουν τους τρομαγμένους; Να αφήσουν τις πόλεις στο έλεος των εξεγερμένων; Το σίγουρο είναι ότι ο κυνισμός περισσεύει.

11. Κοινωνική συνοχή κλονισμένη, κυβέρνηση που χαμηλώνει συνέχεια τον πήχη ώστε να κρίνεται με όρους καταστροφής, πρωθυπουργός εγκλωβισμένος στα προσωπικά του προβλήματα και την αμφιθυμία του απέναντι στον ρόλο του, πολιτικό σύστημα υποταγμένο σε μικρές ιδιοτέλειες, τους εκβιασμούς του δημοσιογραφικού συστήματος, μια δημοσκοπική τρομοκρατία χωρίς κανόνες και μια Αριστερά που δεν τολμάει να προφέρει τη λέξη «Δεξιά», ακόμη, και ένα ΠΑΣΟΚ που λουφάζει για η κατηγορία του συστημισμού θα του αποδωθεί ότι και αν πει. (αν και αμφιβάλλω αν έχει να πει κάτι… μεταξύ τεχνοκρατίας και αγραμματοσύνης οι κοινωνική σκέψη και ο πολιτισμικός στοχασμός είναι και εκεί είδος σπάνιο)

12. Η προσωπική μου στεναχώρια δεν αφορά κανέναν. Όμως ο θυμός των νέων, με τις πολλαπλές συνδηλώσεις του, και η θλίψη των μεγάλων που την βλέπω αληθινή, έχουν ένα περιβάλλον: μια κοινωνία χωρίς στόχους, χωρίς προσδοκίες, παραδομένη στα συμφέροντα, μια κοινωνία όπου κανείς δεν μπορεί να ξεχωρίσει ρόλους για τον εαυτό του και για τους άλλους και ένα κράτος που σαν πανικόβλητο θηρίο μπορεί να σκοτώνει και μετά να κρύβεται.

13. Άκουσα τον Καραμανλή να μιλά για τον νεκρό και τον αποκαλεί «Αλέξη». Αυτή η χυδαία οικειοποίηση είναι η πεμπτουσία της Δεξιάς ύπαρξης.

14. Έπονται συνέχειες.

Ποιος είναι ο άγνωστος «διώκτης»;

2008-12-05T03:07:00.005+02:00

Ποιος επισκέφθηκε την έκθεση Art Athina και εντόπισε τα στοιχεία ανηθικότητας και εθνικής προσβολής στο έργο της Εύας Στεφανή με αποτέλεσμα την επ' αυτοφώρω δίωξη αυτής και του διευθυντή της έκθεσης Μιχάλη Αργυρίου; Τα πραγματικά περιστατικά της καταγγελίας περί ασέμνου και προσβολής εθνικού συμβόλου δεν είναι γνωστά και τα γρανάζια του νέου κρούσματος λογοκρισίας δεν έχουν κατονομαστεί. Εξάλλου ένας άτυπος μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης, που σημαίνει όποτε διαταράσσεται η απόλυτη συνοχή της εθνικής μυθολογίας, που θίγεται το έθνος, ο μονοπωλιακός προσδιορισμός της ύπαρξής μας, που αλλοιώνεται το πάνθεον των εθνικών υπερηρώων, λειτουργεί θαυμάσια.

Από την εποχή του νεο-Μακεδονικού Αγώνα ως τον μαζικό σκανδαλισμό για το βιβλίο Ιστορίας της Στ' Δημοτικού, καλλιεργείται η ενδοχώρα των (πραγματικών) αγωνιών που προκαλούν οι πλανητικές ανακατατάξεις, η ανασφάλεια για την οικονομική και κοινωνική αναπαραγωγή και οι νέες μορφές της ζωής (μετανάστες, μονογονεϊκές οικογένειες, ομοφυλόφιλα ζευγάρια κ.ά.).

Σε αυτό το πλήθος που αντιδρά σε κάθε κριτική της εθνικής μας ιδιοσυστασίας (στο οποίο εσχάτως και δυστυχώς ορισμένοι διανοούμενοι της πάλαι ποτέ ανανεωτικής Αριστεράς έχουν προσφέρει τη δική τους καταδίκη του «κοσμοπολιτισμού») ανήκει και ο επισκέπτης-καταγγέλλων των εκθέσεων της σύγχρονης εικαστικής παραγωγής. Σε αντίθεση με την όποια αφ' υψηλού καταχώρηση αυτού του επισκέπτη σε ομάδες φανατικών της παράδοσης, θρησκόληπτων, αγράμματων και εύκολων θυμάτων προπαγάνδας, ο εθνικά υπερευαίσθητος αυτός πολίτης - του οποίου το κοινωνιολογικό πορτρέτο προσπαθούμε να φανταστούμε εδώ - είναι ένας σύγχρονος άνθρωπος.

Η κυκλοφορία του στους χώρους της τέχνης μάλλον προδιαθέτει για έναν άνθρωπο ευαίσθητο, επαγγελματικά επαρκή, γλωσσομαθή, ενημερωμένο για τα σύγχρονα ρεύματα ιδεών, με κάποια εμπειρία ζωής εκτός συνόρων και αρκετές πολιτικές ανησυχίες. Αν αυτές εκφράζονται μέσα από μια παραδοσιακή συντηρητική ψήφο ή στην επερχόμενη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση ενός λαϊκιστικού-ακροδεξιού σχηματισμού, μικρή σημασία έχει. Σημασία μικρή διότι το πολιτικό πρόγραμμα αυτής της φανατικής εθνοκεντρικής στάσης όπως εκφράζεται σήμερα είναι προσεκτικά οργανωμένο ώστε να μη θίγει ούτε τις βασικές αρχές της ελεύθερης οικονομίας ούτε τις βασικές εγγυήσεις του κράτους πρόνοιας. Η ακροδεξιά πολιτική, όπως εκφράζεται σήμερα από τον ΛΑΟΣ, εμπεδώνει και ενισχύει την ηθικολογία των δύο μεγάλων κομμάτων εξουσίας, δεν αφίσταται της ευρωπαϊκής συμμετοχής της χώρας, απαξιοί να διαταράξει τις φορολογικές ισορροπίες και εμφανίζεται εκλεκτικά να αντλεί στοιχεία απ' όλο το ιδεολογικό φάσμα. Ο υποβόσκων ρατσισμός της βρίσκεται εξάλλου σε λεκτική ύφεση.

Εκεί που διαφοροποιούνται όμως αισθητά η σύγχρονη ακροδεξιά πολιτική και ο φανταστικός μας διώκτης της Εύας Στεφανή είναι στο πεδίο της γνώσης και των συμβολισμών. Είτε πρόσκειται στον παραμυθητικό ενστερνισμό της ακμάζουσας συνωμοσιολογίας που βλέπει στους ισχυρούς Αμερικανούς και στους μοχθηρούς εβραίους ένα υπερ-τεχνολογικό σχέδιο αφανισμού των Ελλήνων, είτε παραληρηματικά ελπίζει στην έλευση κάποιας εξωγήινης ελληνικής φυλής που θα μας λυτρώσει από τη νέα υποδούλωση στην παγκοσμιοποίηση, είτε σκανδαλίζεται κάθε φορά που η σημαία ή ο ύμνος παρωδούνται (χωρίς να ενοχλείται από τη συμβολική φθορά που προκαλεί η κατάχρησή της σε δερματόστικτα μπράτσα, ταβέρνες, αυτοκίνητα και μπαλκόνια εκτός εποχής εθνικών επετείων), είτε ακόμη ανησυχεί επειδή τα παιδιά του μπορεί να μάθουν στο σχολείο μια εθνική ιστορία ελαφρώς πιο κριτική από αυτήν που αποστήθισε ο ίδιος, είτε κατακεραυνώνει όσους ασκούν έλεγχο στην αποθεωτική για την αρχαία Σπάρτη ταινία του Φρανκ Μίλερ, ο αγώνας του είναι πολιτισμικός.

Δίνει τις μάχες στο πεδίο της γνώσης, της ιδεολογίας, των στερεοτύπων και του πολιτισμού. Συγκεκριμένα επικαλείται ως αυτονόητα και «παντοτινά» στοιχεία ανελευθερίας, καθωσπρεπισμού, ομοιομορφίας πεποιθήσεων. Πάνω στον πανικό που προκαλούν οι «ραγδαίες αλλαγές του κόσμου» για τις οποίες μας μιλάει ο Γκίντενς, ο φιλότεχνος και σύγχρονος αυτός Ελληνας επιβάλλει, των ΜΜΕ βοηθούντων, το δικό του πρίσμα ως καθολική οπτική. Ο πολιτισμικός αυτός πόλεμος έχει αντικειμενικούς στόχους το μικρό ύψωμα της εθνικής ορθότητας και ομογένειας. Η κατάληψη του λοφίσκου αυτού δεν είναι παρά μια τακτική νίκη στον στρατηγικό αγώνα για την κατάληψη της μεγάλης κοιλάδας. Του πεδίου των ατομικών ελευθεριών, του δικαιώματος στις ποικίλες εμπειρίες ζωής και έκφρασης, στην (αλλού) δυνατότητα αυτοδιάθεσης του σώματός μας και του μυαλού μας.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι οι γραμμές αυτές της πολιτιστικής στρατονομίας πληθαίνουν με αφορμή έργα όπως το λογοκριθέν παρά με την τετριμμένη, π.χ., αναρχική παράδοση της σημαίας στην πυρά.

Η σύζευξη του εθνικού ύμνου με τη σεξουαλική επιθυμία που, ευκόλως ίσως, προέβαλε η Στεφανή μάλλον διαβάζεται αντίστροφα: ως διάρρηξη αυτής της σχέσης. Η κατάδειξη των ερωτικών διαστάσεων του «εθνικού» φαίνεται να διαβάζεται ως αναίρεση της διπλής μας ηθικής: τον άτεγκτο δημόσιο κομφορμισμό από τη μία, τον μύχιο και συχνά παθολογικό ηδονισμό μας από την άλλη. Και αυτό είναι που φέρνει το συλλογικό φαντασιακό σε ακόμη μεγαλύτερη κρίση.

Μην ξεχνάμε με ποιον τρόπο φανταστήκαμε τον άγνωστο καταγγέλλοντα: ως έναν σύγχρονο άνθρωπο που μπορεί να είναι ταυτόχρονα εθνικόφρων και κοινωνός της πλανητικής έκρηξης της πορνογραφικής βιομηχανίας, και πολλά ακόμη.

ΤΟ ΒΗΜΑ, 10-06-2007

Φορολογικός κυνισμός

2008-12-02T22:56:00.000+02:00

Η κριτική του πολιτικού συστήματος εγκλοβίζεται στη συνθηματολογία του διευρυνένου αλλά και οριοθετημένου πολιτικο- δημοσιογραφικού σύμπαντος. Αυτό συμβαίνει παντού. Στην Ελλάδα όμως η ένδεια του, ο κανόνας της χαμηλής καλλιέργειας των περισσοτέρων φορέων του, οξύνουν την μονομέρεια. Η εικόνα και οι συμβολικές πολιτικές σπανίως γίνονται αντικείμενο κριτικής δράσης. Τα πιο έντονα πεδία εξουσία παραμένουν και τα λιγότερο ορατά. Μα και η επιστημονική ματιά δυσκολέυεται να "πέσει" πάνω τους. Οι κοινωνικές επιστήμες παραμένουν στην Ελλάδα εικονοφοβικές, εξορίζουν την μέλετη του οπτικοακουστικού φαινομένου στη ιδιαίτερη πατρίδα των "μέσων".
Αν όντως ισχύει ότι η εικόνα έχει καταφέρει τον πλήρη εποικισμό της πολιτικής, τότε πρέπει επιτέλους να θεωρήσουμε ότι η εικόνα προσφέρει πληροφορία, ειδικού τύπου, και όχι ότι συσκοτίζει.
Η άρτια διαφημιστική εκστρατεία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας κλπ για την "φορολογική συνείδηση" με εντυπωσιάζει.
Δεν παρουσιάζει μεγάλα έργα (η συγκεκριμένη κυβέρνηση δεν θα τολμούσε να εκφραστεί με τέτοιον τρόπο), δεν δείχνει πως αξιοποίειται υπέρ των πολιτών το φορολογικό έσοδο του Κράτους. Μια νέα γυναίκα απλά εξηγεί ότι οι έλληνες μπορούμε να αλλάζουμε προς το καλύτερο, προς μια πιο υπεύθυνη στάση ζωής. Εξηγεί το αυτονόητο (;) ότι πληρώνοντας φόρους είμαστε κοινωνικά υπέυθυνοι. Το μήνυμα μόνον ως κυνικό μπορεί να καταγραφεί. Εκπέμπτεται από μια πολιτική εξουσία της οποίας τα στελέχη έχουν διασπαθήσει και καταχραστεί το δημόσιο χρήμα. Από μια κυβέρνηση που ασκεί άδικη φορολογική πολιτική και κάνει ελάχιστες δημόσιες επενδύσεις. Το πιο σκληρό όμως σε αυτή την ασύμπωτη σχέση είναι ότι από το 2004 η κυβέρνηση αυτή οργάνωσε και εδράιωσε σημαντικό μέρος της εξουσίας της πάνω στην ηθική, πρακτική και συμβολική διευκόλυνση της φοροδιαφυγής. Η αποδόμηση της όποιας φορολογικής συνείδησης και ανταποδοτικότητας των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ, υπήρξε από τους πυλώνες της ειδικής λαικότητας που εγκαθίδρυσε η κυβέρνηση Καραμανλή: τροφοδοσία ενός μικρο-ατομικισμού και αποθέωση της αναζήτησης μη-παραγωγικών μα προσοδοφόρων δραστηριοτήτων-όπως οποιαδήποτε εμπορία και επένδυση στη γη.

Αντιεξουσιαστική αντίσταση και πολιτική της εξέγερσης

2008-12-02T10:12:00.000+02:00

Oι τοίxοι των ελληνικών πόλεων μας καλούν να αντισταθούμε. Τα πολιτικά κόμματα της αριστεράς, οι οργανώσεις και τα δίκτυα που μάχονται την παγκοσμιοποίηση, συμπίπτουν στη χρήση ανάλογων συνθημάτων, αποδεχόμενα παραδόξως ότι δεν υπάρχει μονοπώλιο στην αντίσταση. Το μήνυμα εξάλλου έρχεται από πολλές μεριές: πρέπει να αντισταθούμε στην κατανάλωση, στην έκπτωση των νοημάτων, στην καλωδίωση, στους πολέμους, στην αγοραία λογική, στην αποδιάρθρωση της κοινωνικής ασφάλειας, στην κατανάλωση... και σε άλλα πολλά.

Οδηγίες προς αντιστεκόμενους πάντως δεν παρέχονται. Ολα αυτά τη στιγμή που ο συντηρητισμός και ο κοινωνικός κονφορμισμός επελαύνουν στην Ελλάδα και στον κόσμο.

*Οι ευαίσθητοι και πολιτικοποιημένοι πολίτες οφείλουν συνεπώς να αναζητήσουν τρόπους υλοποίησης του συνθήματος που θα υπερβαίνουν -εν μέρει τουλάχιστον- τις μνήμες και τα παραδείγματα του παρελθόντος: της Εθνικής Αντίστασης στη γερμανική Κατοχή. Εν μέρει, γιατί οι ενδείξεις ανάκλησης της αντιστασιακής (εθνικής και λαϊκής) πολιτικής ταυτότητας, στο δημόσιο χώρο πληθαίνουν με γεωμετρική πρόοδο.

Η πρόταση ενός σοβαρού τμήματος της ανανεωτικής αριστεράς να ψηφίσουν οι πολίτες του λεκανοπεδίου τον Γλέζο, καθώς και η δημοσιογραφική περιγραφή του ως εθνικού ήρωα (ακούστηκε από διόλου αριστερό δημοσιογράφο, ότι «σε αυτές τις εκλογές έχω πρώτη φορά στη ζωή μου τη δυνατότητα να ψηφίσω έναν εθνικό ήρωα, έναν άνθρωπο βγαλμένο από τις πιο ένδοξες σελίδες της ιστορίας») μαρτυρεί για την ευκολία με την οποία διαχέεται η αντιστασιακή λογική.

Το σύνθημα του εν λόγω συνδυασμού («Ψηφίζω με την καρδιά μου») δεν αφήνει εξάλλου καμία αμφιβολία ότι η αντίσταση αυτή έχει βάθος (καρδίας)1, ότι αποζητά το «αυθεντικό» και ότι αποδρά από τους κυρίαρχους τρόπους άρθρωσης των πολιτικών αιτημάτων (εκσυγχρονισμός, ποιότητα της δημοκρατίας, νέο κοινωνικό συμβόλαιο, ατομικά δικαιώματα κ.λπ.).

*Επειδή θα ήταν άδικο να ταυτίσουμε το αίτημα για αντίσταση με την αντίδραση σε κάθε νεωτερισμό, σε κάθε κοινωνική μεταβολή που προτείνει π.χ. ο λόγος της Εκκλησίας της Ελλάδος (η αρχιεπισκοπική ρητορεία δεν θα δυσκολευόταν εξάλλου να αξιοποιήσει, εάν δεν το έχει ήδη κάνει, ορισμένα από τα συνθήματα που προβάλλουν ορισμένοι αριστεροί «χώροι αντίστασης»), οφείλουμε να σκεφτούμε τις λειτουργίες της στο σήμερα σε σύγκριση με το χθες αλλά και τα κύρια γνωρίσματα που τη διαφοροποιούν από άλλες παραδόσεις του πολιτικού ριζοσπαστισμού.

Οπως συμβαίνει συχνά όταν ασχολούμαστε με έννοιες που ο τρέχων πολιτικός και δημοσιογραφικός λόγος έχει καταστήσει κοινότοπες και αυτονόητες, μία ικανοποιητική κατανόηση των σύγχρονων λειτουργιών περνάει μέσα από τη σύγκριση.

Με τι θα μπορούσε να συγκριθεί εν προκειμένω η αντίσταση;

Νομίζω ότι η σύλληψη των λειτουργικών ομοιοτήτων της και των νοηματικών της διαφορών από την έννοια της εξέγερσης θα φωτίσει, εν μέρει έστω, τον πολλαπλασιασμό και την επανάληψη αυτής της συνθηματολογίας.

*Αντίσταση και εξέγερση συγγενεύουν. Περιγράφουν στάσεις ζωής και πολιτικές συμπεριφορές, ατομικές και συλλογικές, που μάχονται το σύστημα και τις κεντρικές μορφές εξουσίας.

Στην ιστορία των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων, δεν χρειάστηκε ποτέ να αντισταθεί ο κυρίαρχος. Ούτε να εξεγερθεί. Ακόμα και οι πιο ακραίες μαρξίζουσες προσπάθειες αυτο-αμφισβήτησης ή εκ των έσω αναβάθμισης της θεσπισμένης σοσιαλιστικής κρατικής εξουσίας, απέφευγαν να χρησιμοποιήσουν αυτούς τους όρους. Υπήρξε «επανάσταση μέσα στην ίδια την επανάσταση», ή «διαρκής επανάσταση» στον κινέζικο σοσιαλισμό, αλλά δεν υπήρξε ποτέ οικειοθελής αντίσταση, πόσο μάλλον, αποδεκτή από τα κρατικά συστήματα εξουσίας, εξέγερση.

*Ας σταθούμε τώρα στην ιστορική και θεωρητική ταυτότητα της αντίστασης. Μπορούμε να συνοψίσουμε τις χρήσεις της αντίστασης σε δύο ξεχωριστά παραδείγματα.

*Συναντάμε το πρώτο μεγάλο παράδειγμα αντίστασης στις περιπτώσεις όπου έχει καταργηθεί ο πολιτικός ανταγωνισμός, όπου καταπατάται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όπου αμφισβητείται η αυτοδυναμία της ιδιωτικής ζωής.

Η αντίσταση εμφανίζεται συνεπώς κατά μείζονα λόγο στις κοινωνίες όπου καταστέλλεται ο κοινωνικός ανταγωνισμός. Οι αντιστασιακές συμπεριφορές προϋποθέτουν συνεπώς ιδιάζουσες αντοχές για αγώνες μακράς διάρκειας και ενίοτε βουβούς.

Η παθητική αντίσταση του αντι-αποικιακού ινδικού κινήματος έτσι όπως χρωματίστηκε από τον Γκάντι ίσως να μην βρίσκεται τυχαία στο πάνθεον των κινημάτων κοινωνικής αμφισβήτησης και συλλογικής χειραφέτησης. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, με πρώτο το σοβιετικό, οι χώρες υπό ναζιστική κατοχή στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και η Νότια Αφρική της εποχής του Απαρτχάιντ, αντιμετώπισαν χρόνιες, παράνομες, συχνά υπόγειες συσπειρώσεις αντιφρονούντων, αντιστασιακών.

Σε συνθήκες στέρησης των στοιχειωδών πολιτικών δικαιωμάτων και ακύρωσης των βαθύτερων στοιχείων της ανθρώπινης ύπαρξης, η ποίηση της Αχμάτοβα και οι δολιοφθορές του ΕΛΑΣ, μοιάζουν να έχουν μεταξύ τους περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές.

*Ο δεύτερος αντιστασιακός κύκλος εμφανίζεται τις μέρες μας μέσα από την αντι-παγκοσμιοποιητική ρητορική και την εναντίωση σε αυτό που ονομάζεται «Νέα τάξη πραγμάτων». Αρκετές από τις συμπεριφορές και στάσεις που αναπτύσσονται γύρω από αυτή την έννοια μοιάζουν με όσες εντοπίσαμε προηγουμένως. Η διαφωνία είναι διαρκής, η σύγκρουση με τον αντίπαλο (που ούτως ή άλλως δεν είναι σαφής) σπανίως γίνεται κατά μέτωπο.

-Γιατί όμως να αναπτυχθεί αντίσταση σε συνθήκες όπου ο κοινωνικός και πολιτικός ανταγωνισμός, όχι μόνο επιτρέπονται, αλλά συχνά διευκολύνονται από τους θεσμούς;

-Μήπως τελικά η αυτο-τοποθέτηση στο χώρο της αντίστασης στερεί τα υποκείμενα από το δημόσιο χαρακτήρα της πολιτικής αντιπαράθεσης;

-Τι είναι αυτό που μας κάνει συχνά να επιθυμούμε την καθήλωσή μας σε θέσεις και ιδέες; Καθήλωση που παραπέμπει στο σχήμα της καθιστικής διαμαρτυρίας.

*Οι αντιστάσεις του σήμερα αναπαράγουν τον εαυτό τους. Δεν ανατρέπουν όμως τίποτα, δεν θέτουν σε κίνδυνο κανένα από τα συστήματα που αντιμάχεται. Ο νεο-συντηρητισμός και ο σκληρός ατομικισμός προχωρούν και νομίζω ότι ελάχιστα ενοχλούνται από την περιχαρακωμένη διαφωνία. Η τελευταία δεν μπορεί ούτε να νικήσει ούτε φυσικά να ηττηθεί.

*Από τη μεριά της η εξέγερση μοιάζει να συγκεντρώνει χαρακτηριστικά που επαναφέρουν την πολιτική συμμετοχή.

Η εξέγερση είναι πράξη στιγμιαία και εξόχως πολιτική στο μέτρο που υποχρεωτικά θα αναμετρηθεί με την έννοια της βίας. Αναμετριέται στην πράξη μαζί της.

Οι πιθανές καταλήξεις μιας εξέγερσης είναι μόνον δύο: η νίκη ή η ήττα. Οι εξεγέρσεις δεν διαρκούν, δεν επαναλαμβάνονται, δεν αναπαράγουν τον εαυτό τους. Γι' αυτό και οι εξεγερτικές συμπεριφορές συγκεντρώνουν τη δράση των ανθρώπων σε έναν συγκεκριμένο, εντοπισμένο, σχεδόν τοπικό, σκοπό. Οι εξεγέρσεις αδυνατούν να εγκλωβίσουν την πορεία της ζωής τους σε μία παρατεταμένη αντιεξουσιαστική στάση.

*Οι σύγχρονοι αντιστασιακοί από την πλευρά τους δεν εξεγείρονται. Με επιμονή μάχονται την εξουσία, συχνά μυθοποιώντας την αποτελεσματικότητά της. Δυσκολεύονται όμως να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους στο στίβο του πολιτικού αγώνα.

Η αντιστασιακή στάση στις πλουραλιστικές κοινωνίες διασφαλίζει ασφαλώς εξαιρετικά κρίσιμα πεδία κοινωνικότητας, συμμετοχής και αλληλεγγύης που ο νεοατομικισμός έχει αποκηρύξει δίχως αιδώ.

Ταυτοχρόνως όμως τείνει να ηθικολογήσει, να ελέγξει ατομικές επιλογές, εγκλωβίζεται μέσα στην αναζήτηση μιας αυθεντικής πολιτικής ύπαρξης. Φαντάζεται δε πολύ περισσότερες προδοσίες απ' όσες πραγματικά συντελούνται και αυτοθαυμάζεται να παραμένει πιστή στο αντί.

*Ο αυθορμητισμός (που συχνά μετατρέπεται σε ασυναρτησία, είναι η αλήθεια) της εξέγερσης, μιας λέξης που απουσιάζει σήμερα από το πολιτικό και ιδεολογικό γλωσσάρι της αριστεράς, μοιάζει πολιτικά πιο ριζοσπαστικός από τη λογική του «αντιστεκόμαστε».

Η εξέγερση θα αντιπαρατεθεί αναγκαστικά με την κατεστημένη εξουσία την οποία μάχεται. Σε πολλές περιπτώσεις θα αρνηθεί επίσης τους κοινούς τόπους του χώρου απ' όπου προέρχεται.

Η εξέγερση του Νοέμβρη του 1973 ήταν ακριβώς αυτό: μία αριστερή αντιπαράθεση με τη δικτατορία και τις κοινωνικές δυνάμεις που τη στήριζαν αλλά και μία σαφής και ριψοκίνδυνη αποκοπή από τους μηχανισμούς της αντι-δικτατορικής αντίστασης. Ο τρόπος με τον οποίο η λογική της αντίστασης θα επικαλεστεί κάθε φορά μία πράξη εξέγερσης ως καταγωγή των σύγχρονων αγώνων, είναι ένα δύσκολο ζήτημα που δεν θα αγγίξουμε προς το παρόν.

1. Την ανάδυση μιας συναισθηματικής επίκλησης και ενός λόγου που μιλάει τη «γλώσσα της ψυχής» στο δημόσιο και πολιτικό πεδίο έχει μελετήσει παραδειγματικά ο Ανδρέας Πανταζόπουλος, «Η δημοκρατία της συγκίνησης -Ιμια-Οτσαλάν, αντιεκσυγχρονιστικές και εκσυγχρονιστικές τάσεις στο πολιτικό σύστημα», Πόλις, Αθήνα, 2002.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 17-11-2002

Ανώνυμοι ερωτικοί: Η εξάπλωση μιας κουλτούρας λαγνείας

2008-12-01T19:54:00.000+02:00

Ο εκδημοκρατισμός της επιθυμίας και των απολαύσεων δεν ενέχει παρά ελάχιστα στοιχεία πολιτικής χειραφέτησης

Brian Mac Nair

Η κουλτούρα του στριπτίζ. Σεξ, μέσα ενημέρωσης και εκδημοκρατισμός της επιθυμίας

Εκδ. Σαββάλας Σελ. 394

Κάθε μητρόπολη του δυτικού κόσμου που σέβεται τον εαυτό της διαθέτει σήμερα έναν ιστό από κλαμπ ανταλλαγών ερωτικών συντρόφων. Σε αυτά, ζευγάρια, κατά κανόνα έγγαμα, εφαρμόζουν μέσα σε πλαίσιο αυστηρών κανόνων τη λιμπερτίνικη βιοθεωρία τους: ελευθεριάζοντες που μιμούνται τις συμπεριφορές, τις ενδυματολογικές τάσεις και την κινησιολογία της βιομηχανίας του πορνό. Οι ίδιοι, πάλι, γεμίζουν ως amateurs, όπως αρέσκονται να τους αποκαλούν, τις ιστοσελίδες τους με ψηφιακές απεικονίσεις των ερωτικών τους περιπτύξεων. «Ανώνυμοι ερωτικοί», μιμητές ενός ύφους ζωής που συμπλέκει την κοινωνική ενσωμάτωση (είναι συνήθως ευυπόληπτοι επαγγελματίες και οικογενειάρχες) με την κουλτούρα ενός ωμού ναρκισσισμού και της σαρκικής ευδαιμονίας.

Το κοινωνικό και πολιτισμικό μείγμα αυτό, εκτός από την απουσία των ηθικολογικών ενοχών, έχει και άλλα χαρακτηριστικά. Εμπεριέχει όλες τις κρίσεις, τις αγωνίες και τα αιτήματα των σύγχρονων διαπροσωπικών σχέσεων. Πρόκειται για υποκειμενικά κοινωνικά μορφώματα της υπερ–νεωτερικής εποχής που, για παράδειγμα, ενώ επιδίδονται σε πρακτικές αναπαραγωγής και εμπέδωσης της εμπορικής πορνογραφίας, απαρνούνται την εγχρήματη ερωτική σχέση και οτιδήποτε θα αμφισβητούσε το αγαθό της αμοιβαιότητας. Σε αντίθεση με ορισμένα ακόμη ισχυρά στερεότυπα αλλά και τις πορνογραφικές αναπαραστάσεις του παρελθόντος, οι πληθυσμοί οι οποίοι σήμερα ταξιδεύουν στη σφαίρα της βιωμένης πορνογραφίας δεν είναι αποκλειστικά αρσενικοί, ούτε χαμηλής μόρφωσης, φορείς ψυχοπαθολογίας, δυνητικοί διακινητές ανομίας ή περιθωριακής συμπεριφοράς.

Απόλυτη σχέση

Τουναντίον, είναι υποκείμενα που ολοένα και περισσότερο επενδύουν σε αυτό που ο Αντονι Γκίντενς ονομάζει «καθαρή–απόλυτη σχέση»: μια δυαδική συνταγή, δύσκολα υλοποιήσιμη, για απόλυτη εσωτερική ελευθερία, έξω από τα δεσμά της ανταλλαγής και του ανταγωνισμού και ακυρωμένη στο συναίσθημα. Οπως εξηγεί ο Γκίντενς στο βιβλίο του «Μετασχηματισμοί του μύχιου. Σεξουαλικότητα, έρωτας και ερωτισμός στις σύγχρονες κοινωνίες», η αναζήτηση αυτή δεν είναι πλέον αποκλειστικά γυναικεία και η επιταγή της συναισθηματικής πλήρωσης μοιράζεται μεταξύ ανδρών – γυναικών και μεταξύ των φορέων των ποικίλων σεξουαλικών ταυτοτήτων: ετεροφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων και ομοφυλόφιλων.

Το βιβλίο του Mac Nair, από τη μεριά του, αποτελεί μια εκτεταμένη επιθεώρηση των πολιτισμικών όψεων των δυτικών κοινωνιών, έτσι όπως αναπτύχθηκαν από τα χρόνια του ’80 και εντεύθεν. Κοινωνιολόγος της δημοσιογραφίας και της μαζικής επικοινωνίας (η πολύ χρήσιμη «Εισαγωγή στην πολιτική επικοινωνία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κατάρτι), ο συγγραφέας αναδεικνύει εκείνες τις όψεις κοινωνικών μεταβολών και τις πολιτισμικές τους καταγραφές στην ποπ κουλτούρα που μπορούν να συνοψιστούν σε δύο παράλληλες και συμπληρωματικές, όπως υποστηρίζει, διαδρομές: τον εποικισμό της δημόσιας (οπτικής κυρίως) σφαίρας από την πορνογραφία και τη συμμετοχή μεγάλων μαζών στον κόσμο της σεξουαλικής απόλαυσης. Η διπλή αυτή τάση ενέχει, από τη μια, μαζί με τη διάδοση του σεξουαλικού προϊόντος, και την αποδυνάμωση του σκληρού πορνογραφικού του φορτίου. Από την άλλη, και αυτό είναι ένα ενδιαφέρον αλλά λανθάνον στοιχείο που θα συναντήσει κανείς στο βιβλίο, ο εκδημοκρατισμός της επιθυμίας και των απολαύσεων δεν ενέχει παρά ελάχιστα στοιχεία πολιτικής απελευθέρωσης. Η μαζική είσοδος, π.χ., των ομοφυλοφιλικών αναπαραστάσεων στο πεδίο της «θεμιτής εικόνας» που παρατηρεί ο συγγραφέας και η πρόσβαση στην σεξουαλική αναζήτηση των χαμηλών μικροαστικών στρωμάτων, δεν μοιάζει να συνοδεύεται από ευρύτερες διαδικασίες κοινωνικής και πολιτικής χειραφέτησης.

Αντιφάσεις

Η επιδημική συνεπώς εξάπλωση μιας κουλτούρας λαγνείας, αυτή η έκρηξη της ερωτικής εικόνας, μοιάζει να αποτελεί έναν πυρήνα απενοχοποίησης και διοχέτευσης, προς τα κάτω, ενός αγαθού που κάποτε ήταν προνόμιο των ολίγων: το παιχνίδι της παράβασης και της παρέκκλισης. Υπ’ αυτή την έννοια, ο εκδημοκρατισμός που επικαλείται ο Mac Nair, η συμμετοχική δηλαδή διάσταση του ερωτισμού μέσα από τη διαμεσολάβηση της εικόνας και της δημόσιας «σεξουαλοποίησης», η αλληλοδιείσδυση του μύχιου και του θεαματικού, παραμένει γεμάτος αντιφάσεις και κινδύνους. Αυτούς τους τελευταίους τείνει, προς χάριν μιας καθαρής επιχειρηματολογίας ίσως, να υποτιμήσει στο βιβλίο του.

Αν ο Mac Nair έχει δίκιο να τονίζει τη χειραφετησιακή διάσταση της απομυθοποίησης που προσφέρει αυτή η διάδοση της σεξουαλικής εικόνας, έναντι των κραυγών εκείνων που πολεμούν τη χαμηλή κουλτούρα και την εμπορική «διαστροφή της διαστροφής», αν σωστά υπογραμμίζει ότι η φιγούρα της Μαντόνα (την οποία εξετάζει ενδελεχώς) συμβολίζει το αίτημα της γυναικείας αυτοπραγμάτωσης και του απόλυτου αυτοπροσδιορισμού της ερωτικής ζωής, αφήνει στο σκοτάδι δύο σημεία της διερώτησής του.

Το ένα έχει να κάνει με την αποσύνδεση του ερωτικού φαντασιακού από κάθε κοινωνική αναφορά: η νομιμοποιημένη σεξουαλική παράσταση και η δημοκρατία των απολαύσεων οχυρώνονται όλο και περισσότερο στον μικρόκοσμο της ατομικής δράσης και του προσωπικού ενδιαφέροντος. Γι’ αυτό και μπορεί εύκολα να συνδυαστούν σήμερα με οποιαδήποτε ιδεολογία. Το να είμαι ανεκτικός με τον εαυτό μου και τον ερωτικό μου σύντροφο, δεν σημαίνει πλέον ότι θα είμαι εξίσου δημοκρατικός και δίκαιος με αλλοεθνείς, αλλοφύλους, φτωχούς κ.λπ.

Σχέσεις εξουσίας

Το δεύτερο σημείο που ο Mac Nair αφήνει τυφλό έχει να κάνει με τις σχέσεις εξουσίας. Ο συγγραφέας μοιάζει να ξεχνάει τη συμβολή του Φουκώ, χάρη στον οποίον γνωρίζουμε πλέον καλά ότι κάθε φορά που διανοίγεται ένα πεδίο ελευθερίας, ταυτόχρονα αναπτύσσεται και ένα πλέγμα εξουσίας. Η έκρηξη της πορνογραφίας μπορεί όντως να ελευθερώνει δυνάμεις της ζωής, ταυτοχρόνως όμως περιφρουρεί τη δυναμική τους μέσα από τεχνολογίες του λόγου, της κατηγοριοποίησης, της οριοθέτησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Mac Nair, ενώ επικαλείται φεμινιστικές ομάδες που επένδυσαν στην πορνογραφία ως μέσο ριζικής χειραφέτησης, παρακάμπτει άλλες θεωρίες που χωρίς να αναθεματίζουν την πορνογραφία, την εξετάζουν κριτικά ως άλλη μια τεχνολογία για την κυριαρχία του αντρικού βλέμματος.

Το βιβλίο, παρά τις επιμέρους αντιρρήσεις που μπορεί να εγείρει κανείς, είναι ένα σοβαρό βοήθημα για ένα θέμα που εύκολα διακωμωδείται ή πετιέται στα αζήτητα της κριτικής σκέψης. Οπως αξιέπαινη είναι η πρωτοβουλία των εκδόσεων Σαββάλα και της σειράς «κοινωνικές επιστήμες» να το μεταφράσουν (άριστα), σε μια εποχή που οι κήρυκες της πολιτικής ορθότητας, οι νεο–πουριτανοί δεξιοί, αλλά και μια ορισμένη αριστοκρατική Αριστερά, υλοποιούν τη συντηρητική αναδίπλωση των καιρών μας.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 02-04-2006

Πρόσωπα της βίας στις σύγχρονες κοινωνίες

2008-12-01T19:36:00.000+02:00

Michel Wieviorka

La violence

Εκδ. Balland, Παρίσι

Σελ. 329, 21 ευρώ

Οι δυτικές μεταπολεμικές κοινωνίες νόμιζαν ότι είχαν προσεγγίσει την πληρέστερη εκδοχή της κοινωνικής ειρήνης. Μια κατάσταση όπου η βία δεν ξεπερνούσε την ανομία και εκφραστές της ωμότητας ήταν μόνον κάποιοι «ψυχοπαθείς». Οσο για τους διεθνείς ανταγωνισμούς, αυτοί θα επιλύονταν σταδιακά με την υποχώρηση των εθνικισμών, την πλανητική επικοινωνία και διαβούλευση. Ο πόλεμος και η τρομοκρατία ήταν για τις δυτικές ελίτ, τουλάχιστον, κατάλοιπα του αντιαποικιακού αγώνα και του χάσματος Βορρά – Νότου. Η σκληρότητα των πολέμων του Βιετνάμ και του Αφγανιστάν, το απαρτχάιντ, η κρατική καταστολή στις λατινοαμερικανικές δικτατορίες, οι αφρικανικοί ολοκληρωτισμοί, η αραβική και ευρωπαϊκή τρομοκρατία είχαν θεωρηθεί συμπτώματα ατέλειας μιας δημοκρατίας που «θα αυτοθεραπευτεί»

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο

Τα μεγάλα πλανητικά γεγονότα, όμως, και η κοινωνική καθημερινότητα των τελευταίων ετών έχουν διαψεύσει αμετάκλητα αυτές τις προσδοκίες. Η λήξη του Ψυχρού Πολέμου, αντί να την ενταφιάσει, πρόσφερε στη βία νέα πνοή.

Στον πόλεμο του Ιράκ, οι Αμερικανοί βασανίζουν και γεμίζουν τον πλανήτη με εκτός νόμου κρατητήρια, εναέρια και επίγεια. Οι ριζοσπαστικές αντιστασιακές ομάδες αναδιπλασιάζουν τη σκληρότητα, καθιστώντας τις επιδρομές αυτοκτονίας καθημερινή εμπειρία και την καρατόμηση «σύνηθες πολεμικό όπλο».

Η κυνική χρήση της ισραηλινής υπεροπλίας κατά των παλαιστινιακών οικισμών «απενοχοποιείται» κάθε φορά που ένας «μάρτυρας», αποκομμένος από κάθε εγκόσμια ελπίδα, μετατρέπει εαυτόν σε όπλο απόλυτης καταστροφής. Αλλά και στις δικές μας κοινωνίες, βία και σκληρότητα διασπείρονται.

Η ενδοοικογενειακή βία δεν υποχωρεί αναλογικά με την κοινωνική ευρωστία, η βαριά εγκληματικότητα μεταχειρίζεται δυσανάλογα μέσα για την επίτευξη των στόχων της και η διακίνηση ανθρώπων ανθεί με τέλειο λίπασμα την εξαθλίωση και την εξουσία ενός παγκοσμιοποιημένου δικτύου προαγωγών της ανθρώπινης ζωής. Η βία έχει επανέλθει: εμπόλεμη, ολοκληρωτική, δημόσια, πανηγυρική, ιδιωτική, βουβή, θανατική, ακατανόητη.

Εθισμός στην ωμότητα

Εξορμώντας από αυτό το ζοφερό περιβάλλον, το βιβλίο του Γάλλου κοινωνιολόγου Michel Wieviorka, καθηγητή στην Ανωτάτη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στο Παρίσι, διαπιστώνει μια ριζική μεταβολή στα χαρακτηριστικά της βίας. Η σχετική οικονομία με την οποία τη μεταχειρίζονταν οι επαναστατημένοι του 20ού αιώνα έχει σήμερα εξατμιστεί. Η «βία–εργαλείο», αυτή που δεσμευόταν, τουλάχιστον, από τους στόχους της, δεν υπάρχει πια. Η βαναυσότητα, ο σαδισμός, ο καθημερινός εθισμός στην ωμότητα, η στρατιωτικοποίηση των θεσμών αναζητούν μια νέα ερμηνευτική πλαισίωση.

Καθοδηγητική αρχή του βιβλίου είναι ότι μια σύγχρονη κοινωνιολογία της βίας οφείλει να απεγκλωβιστεί από τις γενικευτικές ερμηνείες του παρελθόντος. Η βία δεν μπορεί να εξηγηθεί σήμερα με την αναγωγή στις, ενάρετες ή ιδιοτελείς, φιλοδοξίες των μεγάλων συλλογικών οργανισμών: του κράτους, των τάξεων, των καταπιεσμένων πληθυσμών. Η Βαβέλ της σύγχρονης βίας, σύμφωνα με τον Wieviorka, παράγεται ασφαλώς μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες, δεν μπορεί όμως να αποδοθεί αποκλειστικά στην «επιβολή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης», στη «φτώχεια» και στην «αυτοκρατορική επιθετικότητα της Αμερικής».

Τρία «κλειδιά»

Ο Wieviorka προτείνει τρία μεγάλα «κλειδιά» για την κατανόηση της κατακλυσμιαίας επέλασης της ανθρώπινης επιθετικότητας.

1 «Είμαστε, λέει, τα ορφανά των συγκρούσεων που μέχρι πρότινος δομούσαν τη συλλογική ζωή». Και εξηγεί: η αντιπαράθεση κεφαλαίου – εργασίας και η αποτύπωσή της σε όλα τα επίπεδα του 20ού αιώνα έχει εκλείψει, με αποτέλεσμα οι μεγάλες συλλογικές ταυτότητες του παρελθόντος να μην είναι σε θέση να νοηματοδοτήσουν τη βία του σήμερα. Τα μεγάλα στρατόπεδα (κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά) ακόμα και όταν πολεμούσαν σκληρά μεταξύ τους δεν υπήρξαν βατήρες της ανεξέλεγκτης και αμετροεπούς βίας· περιφρουρούσαν τους αγώνες τους. Σήμερα, η ποικιλία της βίας απεικονίζει μια ανησυχητική ανομοιομορφία αιτημάτων και φορέων, που ολοένα και σπανιότερα υποστηρίζει έλλογες διεκδικήσεις και συλλογικές ταυτότητες.

2 Ο Wieviorka περιγράφει την παγκοσμιοποίηση/πολυδιάσπαση της επιθετικότητας ως συνέπεια της απώλειας του κρατικού μονοπωλίου πάνω στη βία. Ο ατομικισμός, η ιδιωτικοποίηση των ίδιων των κατασταλτικών πολιτικών του κράτους αλλά και των τρομοκρατικών οργανισμών εμπεδώνουν μια καινοφανή σχέση των υποκειμένων με τη βία. Και αυτό διότι οι εμπειρίες οριακής βίας –που ενίοτε προκύπτουν στον σκοτεινό ορίζοντα μιας ακραίας ναρκισσιστικής φιληδονίας– στηρίζονται σε προβλήματα διαχείρισης και επιβίωσης του σύγχρονου υποκειμένου. Ξεπερνώντας παλιές γενικευτικές κατηγορίες, η κοινωνιολογία του Wieviorka υποθέτει ότι οι διάχυτες εμπειρίες βίας αποτελούν απαντήσεις στη σύγχρονη κρίση ταυτότητας του υποκειμένου. Σε μιαν εποχή καταναλωτικής – ατομικής ελευθεριότητας, τα πυκνά πισωγυρίσματα των ατομικών ελευθεριών και το στένεμα των οικονομικών – κοινωνικών ευκαιριών οδηγούν σε αυτό που ο Wieviorka ονομάζει «απορημένο υποκείμενο»: απώλεια νοήματος ζωής και δυσκολία κοινωνικής αναγνώρισης, που μετατρέπουν τη βία σε υποκατάστατο ταυτότητας. Η «υπερτροφική υποκειμενικότητα» θα αποτελέσει μια δεύτερη αντίδραση στην απώλεια νοήματος, που μεταμορφώνει το «κενό» σε πληθωριστικό θρησκευτικό ζήλο, σε δολοφονικό φονταμενταλισμό. Οι «νέοι δήμιοι» αποτελούν μία τρίτη υποπερίπτωση. Εκείνη που μετατρέπει τον απολεσθέντα εαυτό σε μηχανή βίας. Είναι άνθρωποι που, βασανίζοντας και θανατώνοντας, αναπληρώνουν την αποκοπή τους από κάθε συναίσθημα ελευθερίας. Η μισθοφορική επανοργάνωση των σύγχρονων στρατών παρέχει, π.χ., όλες τις αφορμές για την παραγωγή τέτοιων υποκειμένων.

3 Στην αντίπερα όχθη, συναντάμε μια ακόμη νέα ταυτότητα. Τα θύματα: αυτοφυής κοινωνική κατηγορία που επεξεργάζεται την ασκούμενη βία όχι πλέον ως «διασάλευση της κοινωνικής ειρήνης και του νόμου» αλλά ως προσβολή των πλέον μύχιων ανθρώπινων χαρακτηριστικών. Σε αυτή τη ριζοσπαστική προβολή του δικαιώματος στο «ευ ζην», ο συγγραφέας επισημαίνει την ύπαρξη του κινδύνου του «θυματισμού». Τον κίνδυνο, δηλαδή, ένα δικαίωμα να διαστρεβλωθεί σε ιδεολογία που πριμοδοτεί φανατικά και αποκλειστικά αυτό που πληγώθηκε εκτρέποντας τον πολιτισμό των δικαιωμάτων σε μια κουλτούρα μνησικακίας, πολιτικής υποχονδρίας και κοινωνικού αυτισμού. Η πολιτική της Αμερικής μετά την 11/9 απηχεί μια τέτοια εργαλειοποίηση της συνθήκης του θύματος από τους μηχανισμούς κυριαρχίας.

Οι συνθήκες καταπίεσης

Απέναντι στην εμφάνιση αυτής της θρυμματισμένης βίας, ο Wieviorka αντιπαραθέτει μια «αποκωδικοποιητική» κοινωνιολογία, που συλλαμβάνει τη διείσδυση της βίας στον βαθύ υποκειμενικό κόσμο ως απάντηση στις ραγδαίες μεταβολές των κοινωνικών ταυτοτήτων. Καταδεικνύει επιμελώς ότι οι βάναυσες συμπεριφορές αγγίζουν προνομιακά πληθυσμούς που βρίσκονται είτε στη δίνη της αποπτώχευσης είτε σε διαδικασία πρόσβασης στην κοινωνική ευμάρεια.

Οι διαταραγμένες ταυτότητες ενός κόσμου ευμετάβλητου, γεμάτου φόβους και κοινωνικές προσδοκίες, σύμφωνα με τον Wieviorka, φαίνεται ότι έχουν πολλά να μας πουν για τις νέες δυναμικές της βίας. Τουλάχιστον όσα και οι συνθήκες της καταπίεσης και της φτώχειας.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 19-02-2006

Σκάνδαλα και ψευτοσκανδαλισμός

2008-12-01T15:43:00.002+02:00

Οι νεωτερικές κοινωνίες συγκροτούνται μέσα από μιαν ιδρυτική επαγγελία διαφάνειας. Το άπλετο φως του Λόγου, η πίστη στην ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί ορθολογικά χωρίς να διολισθαίνει στην πρόσκαιρη ιδιοτέλεια του παράνομου κέρδους, η άρρητη πεποίθηση ότι το οικονομικό συμφέρον μπορεί να μετριαστεί «εν κοινωνία» με τον ίδιο τρόπο που περιστέλλεται η ιδιωτική επιθετικότητα και βία από τον πολιτισμό, αποτελούν θεμελιώδη υποστηρίγματα της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Είναι επίσης ηθικά ελατήρια που προκαλούν εύλογο σκανδαλισμό των πολιτών μπροστά στην αποκάλυψη ενός σκανδάλου διαφθοράς, όταν δηλαδή κλονίζεται η εμπιστοσύνη απέναντι στις πολιτικές ηγεσίες και εν γένει στους θεσμούς που αξιώνουν την εκπροσώπησή μας.

*Πολλές αναλύσεις και θεωρητικές προσεγγίσεις έχουν διατυπωθεί για τη διαφθορά μέσα στη δημοκρατία (δες την ανάλυση των Κ. Τσουκαλά και Τ. Καφετζή στο τελευταίο τεύχος της Ελληνικής Επιθεώρησης Πολιτικής Επιστήμης).

*Η ίδια η χρησιμοποίηση αυτού του όρου παραπέμπει εξάλλου σε θεμελιώδη φιλοσοφικά ζητήματα γύρω από τη «φύση του ανθρώπου: η διαφθορά του πολιτικού προσωπικού μεταφράζει άραγε τη διάβρωση ενός ηθικά ουδέτερου υποκειμένου από τις δομές εξουσίας ή μήπως αναδεικνύει το εσώτερο κακό του είδους μας;

*Για τους μετριοπαθείς φιλελεύθερους η διαφθορά είναι ένα εγγενές κακό, που διανέμεται άνισα και εντοπίζεται τυχαία μέσα σε κάθε πληθυσμό και οφείλει να καταπολεμηθεί με τις αρχές της διαφάνειας και της ορθολογικής διευθέτησης των σχέσεων κράτους-ατόμων-αγοράς.

*Για τη σοσιαλδημοκρατία η διαφθορά αποτελεί έναν υπονομευτικό μηχανισμό της κοινωνικής συνοχής καθώς πολλαπλασιάζει την οικονομική αδικία και υποσκάπτει την πίστη στη δημοκρατία.

*Στα άκρα αυτών των παραδόσεων και συγκεκριμένα στην υπερ-φιλελεύθερη σκέψη, η διαφθορά γεννιέται από το ίδιο το κράτος που με τις οικονομικές του εξουσίες και τη θέληση να σχεδιάσει το κοινωνικό γίγνεσθαι «μολύνει» τις εξορθολογιστικές ισορροπίες της αγοράς.

*Στο άλλο άκρο, ο ριζοσπαστικός μαρξισμός αλλά και μια ορισμένη παράδοση αποδόμησης θα έβλεπαν στη διαφθορά του πολιτικού συστήματος μια απλή επέκταση της αγοραίας και θεμελιακά ληστρικής φύσης του καπιταλισμού.

*Πέραν όμως από τις μεγάλες αυτές αναλυτικές και φιλοσοφικές μορφές διαπραγμάτευσης της διαφθοράς και του τρόπου που θα τοποθετηθεί κανείς απέναντι σε αυτά τα θεμελιώδη ζητήματα, οφείλουμε να αντιληφθούμε τόσο τις ιστορικές διακυμάνσεις όσο και τους διαφορετικούς βαθμούς διάβρωσης των φιλελεύθερων δημοκρατιών από αυτή την υπονόμευση της πολιτικής εκπροσώπησης.

*Η οργή και η απογοήτευση των πολιτών απέναντι στη διαφθορά στα χρόνια της δημοκρατίας έχει λοιπόν τη δική τους, μακρά και πυκνή, διαδρομή.

Οικονομικά σκάνδαλα, υπεξαιρέσεις, συναλλαγή της πολιτικής εξουσίας με οικονομικές δυνάμεις, επωφελής ανοχή των κυβερνόντων απέναντι σε αντικοινωνικές πρακτικές, θα μπορούσαν να γράψουν μια παράλληλη ιστορία κάθε νεωτερικής δημοκρατίας. Ετσι, και στην Ελλάδα η διαφθορά μερίδων των πολιτικών ηγεσιών αλλά και εντεταλμένων κρατικών λειτουργών (μα και φορέων της οικονομίας της αγοράς) μοιάζει να μεταβάλλεται τα τελευταία χρόνια.

*Οι δύο πόλοι που συγκροτούσαν στη μεταπολεμική περίοδο το πεδίο ανάπτυξης της διαφθοράς (αυτός που οργάνωνε το παιχνίδι εξουσίας των υψηλών κλιμακίων διακυβέρνησης από τη μια και εκείνος που ρύθμιζε μέσω των πελατειακών σχέσεων και του ρουσφετιού τους όρους της πολιτικής συμμετοχής των πολιτών και τις οικογενειακές στρατηγικές) μοιάζουν σήμερα να επικοινωνούν όλο και περισσότερο και να μεγεθύνονται γεωμετρικά. Σε συνδυασμό με τον κατακερματισμό του κοινωνικού σώματος και των συλλογικών ταυτοτήτων θα έλεγε κανείς ότι αυτό που εντυπωσιάζει πιο πολύ απ' όλα σήμερα είναι πως οι εκτεταμένες αποκαλύψεις για τις εξαρτήσεις των πολιτικών κομμάτων από δυνάμεις της αγοράς (η δικομματική βεβαιότητα του σκανδάλου Ζίμενς και η σοβαρές σκιές για την πώλησης της αλυσίδας Γερμανός και τόσες άλλες μικρότερες [;] υποθέσεις) δεν φθείρουν περαιτέρω την εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα. Μια εξήγηση θα ήταν ότι ο βαθμός απονομιμοποίησης του πολιτικού σκηνικού είναι ήδη πολύ προχωρημένος.

Μια άλλη, λιγότερο αισιόδοξη σίγουρα, θα έβλεπε σε αυτή την απάθεια μορφές ολοκληρωτικής ιδιώτευσης, έναν ηθικολογικό εθισμό στην ανομία. Με άλλα λόγια τους όρους αποδοχής και νομιμοποίησης της δικής μας, μικρής κοινωνικής και ατομικής διαφθοράς, τους όρους κανονικοποίησης της δική μας διαπλοκής.

*Ο μειωμένος «σκανδαλισμός» της κοινωνίας σε συνδυασμό με την επικύρωση ενός αβαθούς και ηθικολογικού καταγγελτικού ιδιώματος στη δημόσια σφαίρα που ποτέ δεν επιμερίζει, δεν συγκρίνει αναλογίες και μεγέθη της ηθικής κρίσης, οδηγεί στην επικίνδυνη αφήγηση της ολικής διαφθοράς. Πρόκειται για μια παρηγορητική, παραμυθητική ιδεοληψία που μας κάνει απαθείς μπροστά στους απανθρακωμένους της Μακίστου, σκληρούς μπροστά στην υπαρξιακή μοναξιά της απόπειρας του Ζαχόπουλου, ανεκτικούς μπροστά σε μια διοικητική μηχανή που αφήνει την Ελλάδα να φλέγεται, την εφορία να λειτουργεί επιλεκτικά, στις ύποπτες δυσμορφίες της αγοράς.

*Ενας ψευτοσκανδαλισμός αποκοιμίζει κάθε δημιουργικότητα, που νεκρώνει την απαίτηση για ορθολογική δράση και που, ενώνοντας αθώους και ενόχους, δίνει άφεση σε κάθε αμαρτία.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 13-07-2008

Φονιάδες των λαών, Κινέζοι!

2008-12-01T15:31:00.000+02:00

Στην Ελλάδα αποκαλούμε τον πρόεδρο των ΗΠΑ πλανητάρχη και εκείνες οι πολιτικές δυνάμεις που για δεκαετίες ταυτίζονταν με την ανάμιξη του ξένου παράγοντα στην πολιτική της χώρας, ορκίζονται τώρα ανεξαρτησία από την αμερικανική κηδεμονία επί της επάρατης παγκοσμιοποίησης.

Μπορούμε ακόμη να υποθέσουμε ότι ο πρόσφατος αντι-αμερικανισμός, αυτός που ψέγει τόσο τον ελευθεριακό ερωτισμό του Κλίντον όσο και τον μιλιταρισμό του Μπους, είναι εξαιρετικά διαδεδομένος στον μέσο καταναλωτή. Οτι δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο αυτών που έχουν πρόσβαση στον δημόσιο λόγο. Η Αμερική, στην Ελλάδα αλλά και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, εικονίζεται ως υπερ-δύναμη, ανίκητη χώρα, κάτοχος της τελειότερης τεχνολογίας. Και οι απλουστεύσεις του μαρξισμού, αυτές δηλαδή που πιστεύουν ότι μόνο το οικονομικό συμφέρον κινεί την Ιστορία, βλέπουν στις ΗΠΑ το ιμπεριαλιστικό τέρας που δυναστεύει τις εθνικές οικονομίες.

**Σε κάθε περίπτωση, πάντως, κοινή αντίληψη είναι αυτή που θεωρεί ότι η κατάρρευση της διπολικής ισορροπίας δυνάμεων μετά το 1989 άνοιξε διάπλατα το δρόμο στην εξουσία του ενός. Δεν είναι τυχαίο ότι αίτημα όλων όσοι στις μετρήσεις κοινής γνώμης αντιμετωπίζουν αρνητικά την πολιτική της Αμερικής, είναι η επιστροφή μιας παγκόσμιας ισορροπίας.

Οι προοδευτικοί διεθνολόγοι μιλούν π.χ. για την ανάγκη ενός πολυ-πολικού συστήματος διεθνούς ασφάλειας. Η ανάπτυξη της Κίνας ως οικονομικής δύναμης δεν προσλαμβάνεται, ωστόσο, ως αντίβαρο στην αμερικανική ηγεμονία. Και μάλλον αυξάνει τους φόβους για την παραγωγική γήρανση της Ευρώπης η οποία βαθμιαία σκέφτεται και πάλι μέτρα προστασίας της παραγωγής και του λιανεμπορίου της.

**Η Ελλάδα μοιάζει, κοινωνιολογικά τουλάχιστον, να αποτελεί ένα καλό παράδειγμα καταναλωτικών συμπεριφορών που ευνοούν την ταυτόχρονη διάδοση των κινέζικων προϊόντων και ανάπτυξη μιας λαϊκής κινεζοφοβίας. Πράγματι, η σημερινή οικονομική κρίση μαστίζει κοινωνικά στρώματα, των οποίων το «καθημερινό ύφος ζωής» είναι πλέον συνυφασμένο με την κατανάλωση. Ενα σπίτι διαθέτει πλέον απαραιτήτως ατμοσίδερο αεροδυναμικής κοπής, αποχυμωτή και αναγνώστη για DVDs. Και μια νέα γυναίκα προτιμά να αγοράσει φθηνές απομιμήσεις που της επιτρέπουν να παρακολουθήσει την ενδυματολογία του τρέχοντος εξαμήνου, παρά να χάσει το τρένο επιβραδύνοντας το ρυθμό ανανέωσης μιας επώνυμης γκαρνταρόμπας.

Το φθηνό κινέζικο ρούχο μπορεί σήμερα να συναγωνισθεί κάθε άλλο προϊόν, λόγω αυτής της τρομερής πύκνωσης που τελευταία έχει υποστεί ο καταναλωτικός χρόνος. Οι ατομικές ταυτότητες δεν επιβεβαιώνονται φυσικά μέσα από την ένδυση. Ωστόσο, η εξασφάλιση μιας ομαλής διαδρομής στους δημόσιους χώρους περνάει από διπλή ατομική δοκιμασία: να ενταχθεί στα κυρίαρχα ενδυματολογικά υποδείγματα αφενός και να καταφέρει, εντός τους, να αναδείξει στοιχεία μοναδικότητας αφετέρου.

Η ταχύτητα της εναλλαγής της μόδας σε συνδυασμό με το αίτημα μαζικής συμμετοχής στον κοινό αισθητικό τόπο επιτρέπουν σήμερα την απενοχοποιημένη είσοδο στα φθηνά «κινέζικα» καταστήματα που ανθούν σε κάθε ελληνική πόλη. Ακόμη, η μετατροπή του βίου σε κατακερματισμένο χρόνο της «κάθε ημέρας» εξασθενεί τις παλιές συνήθειές μας που ταύτιζαν την αγορά οικιακού εξοπλισμού με μια επένδυση που θα κληροδοτηθεί και στην επόμενη γενιά. Φθηνός μπορεί σήμερα να είναι και ένας καλαίσθητος καναπές.

**Τα πρόσφατα δυστυχήματα με τα «ατμοσίδερα φονιάδες» ήρθαν να δώσουν τροφή στη δυσφορία που έχει καταλάβει τον εμπορικό κόσμο της χώρας αλλά και όσους τηλεοπτικούς δημοσιογράφους κάνουν την τρίχα τριχιά, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά της ξενοφοβικής αγωνίας μας.

Μόνο πως αυτή η τη φορά ο δημοσιογραφικός εθνοκεντρισμός και η τηλεοπτική μισαλλοδοξία, που έχουν ομολογουμένως ως αφετηρίες πραγματικά προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας, δεν θα επιτεθούν στους ίδιους τους εμπόρους των φθηνών αντικειμένων.

**Οι μετανάστες από την Απω Ανατολή έχουν για λόγους πολιτισμικούς αναπτύξει, εδώ και χρόνια, μια στρατηγική μη-ορατότητας από κοινωνίες υποδοχής, με αποτέλεσμα να μη διεγείρουν συναισθήματα φόβου και ενόχλησης. Η ενασχόλησή τους με το εμπόριο, σε αντίθεση με άλλους πληθυσμούς που φέρουν το στίγμα του μισθωτού (και συνεπώς αυτού που διεκδικεί δικαιώματα και -φαντασιακά έστω- προκαλεί ανεργία) τους προστατεύει από την άμεση επιθετικότητα των κοινωνικών ομάδων εκείνων που πιστεύουν ότι οι μετανάστες είναι βλαπτικοί.

Ο «εχθρός», αυτή τη φορά, είναι από συμπαθής έως αόρατος και πάντως δεν είναι ούτε αλβανός κακοποιός ούτε φονιάς των λαών Αμερικανός.

**Αυτός ίσως να είναι και ο λόγος που η απειλητικότητά του μεταφέρεται σήμερα στα αντικείμενα, σε αυτά που εισάγει-εξάγει και εμπορεύεται δίπλα στα σπίτια μας.

Εκτός πάντως από το ατμοσίδερο, ενέσκηψε και «ποπ κορν φονιάς» όπως επέγραψε το ρεπορτάζ του τηλεοπτικό δίκτυο εθνικής εμβέλειας. Γελοία έκφραση που εντούτοις συμπυκνώνει μια αυθεντική κοινωνική αμηχανία μπροστά στις αλλαγές της καθημερινής ζωής στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.

**Ξαφνικά οι Ελληνες, άνθρωποι με ιστορικά καταγεγραμμένη σχέση με τον υλικό και τεχνικό πολιτισμό, θανατώνονται από μηχανήματα και εργαλεία που έχουν μοδάτα σχήματα, φθηνή τιμή, αντι-αμερικανική προέλευση και που παρασκευάζουν τον πασατέμπο του δυτικού πολιτισμού. Καλαμπόκι που έχει εκραγεί! Η Κίνα και η Αμερική, οι δύο ανταγωνιστές που μας τρομάζουν, συναντήθηκαν σε μια ελληνική κουζίνα.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 08-05-2005

Το matrix του ελληνισμού

2008-12-01T15:08:00.000+02:00

Η σειρά ταινιών matrix δεν είναι μόνο μια πολυέξοδη χολιγουντιανή επένδυση που στηρίζεται στα ειδικά εφέ. Η εισπρακτική επιτυχία και η τεράστια απήχηση που έχει στους νεανικούς πληθυσμούς της Δύσης δεν αποτελεί ούτε αυτή κάποιο ιδιαίτερο γεγονός. Η σειρά ταινιών matrix με τις προαναγγελλόμενες συνέχειες, το ευρύ φάσμα παράλληλων προϊόντων, όπως «νέας γενιάς» ηλεκτρονικά παιχνίδια και «πράσινες μπίρες», αποτελεί μία αλυσίδα. Το matrix είναι ένα συνεχές, μια σειρά λόγων και εικόνων ενοποιημένη από το φωσφορίζον πράσινο. Πάνω απ' όλα, όμως, το matrix είναι ένας λόγος πάνω στον ίδιο του τον εαυτό. Ενας λόγος για το matrix και ένα ισχυρό σημείο αναφοράς για πολλούς. Τι θαυμάζουμε, όμως, από αυτό το προϊόν; Τον ήρωα και τη γενναιότητά του; Την επινοητικότητα του κακού της υπόθεσης; Τις εντυπωσιακές σκηνές που σμίγουν παραδοσιακές ατομικές πολεμικές τέχνες με τις πλέον εξελιγμένες δυνατότητες της ψηφιακής επεξεργασίας; Τίποτα απ' όλα αυτά. Κάτι τέτοιο συνέβαινε παλιότερα, σε αυτό που μπορεί κανείς να ονομάσει παραδοσιακές ταινίες επιστημονικής φαντασίας όπως ήταν η σειρά του Πολέμου των Αστρων ή οι ταινίες Σούπερμαν. Ο ήρωας του matrix είναι το ίδιο το αντικείμενο της ταινίας, ή αλλιώς, η καθεαυτή υπόθεση της ταινίας: η ιδέα δηλαδή ενός διπλού κόσμου. Κόσμος διπλός που διαιρείται ως εξής: ο κόσμος της κοινωνικής ζωής και της εργασίας, ο αισθητός, «από εμάς», κόσμος που απεικονίζεται ως σύμπαν ευταξίας και ελευθερίας. Στην πραγματικότητα, όμως, ο κόσμος αυτός αποκαλύπτεται ότι είναι ομοιωματικός, πλασματικός και μηχανικά κατασκευασμένος. Παράλληλα σε αυτόν ζει ο πραγματικό και εφιαλτικός κόσμος, αυτός στον οποίον οι κυρίαρχες μηχανές απομυζούν την ηλεκτρική ενέργεια των ανθρώπων. Των σκλάβων τους. Η ιδέα των παράλληλων κόσμων είναι βέβαια πολύ παλιά και ξεκινά τουλάχιστον από την Πλατωνική γνωσιοθεωρία. Συνεχίζεται και διαδίδεται με την ουτοπική μυθοπλασία του 19ου αιώνα με την οποία προστέθηκε και μια μόνιμη τεχνολογική αναφορά για να πάρει την καθιερωμένη σήμερα, και υπερβολικά περιληπτική, ονομασία «επιστημονική φαντασία». Ολες αυτές οι μεταφορές του διπλασιασμού, του διχασμού του κόσμου μας γίνονται κατανοητές σε μεγάλο βαθμό ως ανθρώπινες επινοήσεις και οραματισμοί. «Είναι προϊόντα της φαντασίας μας», συνηθίζουμε να λέμε, απαξιώνοντας έτσι την κοινωνική τους σημασία και παραγνωρίζοντας ότι ενδέχεται να εκφράζουν κάτι περισσότερο από τη «δύναμη του νου και το πανανθρώπινο αίτημα να πλάθουμε όνειρα». Η περισσότερο πολιτική προσέγγιση της λογικής του matrix, όπως αυτό εκφράζεται σε κάθε εποχή, περιορίζεται στη γνωστή καταγγελία από την πλευρά του κοινωνικού ρεαλισμού: «Θέλουν να μας ταξιδέψουν σε άλλους κόσμους για να ξεχάσουμε την πραγματική ζωή μας στον υλικό πραγματικό κόσμο». Στη χώρα μας το matrix έχει γνωρίσει μεγάλη επιτυχία, αν και δεν υπήρξαν υστερικές εκδηλώσεις θαυμασμού για το νέο αυτό παραμύθι (αντιθέτως ο Αρχοντας των δακτυλιδιών, μάγεψε το ελληνικό κοινό). Υπάρχει ωστόσο η βασική ιδέα του matrix, η ιδέα ενός άλλου και παράλληλου κόσμου, που είναι πιο αληθινός του πραγματικού, έχει βρει μια τεράστια απήχηση στον ελληνικό πληθυσμό. Οι θεωρίες της συνωμοσίας και ειδικά όσες έχουν ως πρωταγωνιστή έναν διωκόμενο ελληνισμό, αλλά και η εξαιρετικά διαδεδομένη παραφιλολογία που θέλει την αρχαιοελληνική τεχνολογική και γνωστική υπεροχή να καλύπτεται από επιτήδειους σιωνιστές (αλλά και πεπλανημένους ορθόδοξους χριστιανούς), αναπτύσσονται και πληθαίνουν με τρομερή ταχύτητα. Οι θεωρίες αυτές και η μαζική εκδοτική παραγωγή που τις υποστηρίζει παράγουν ένα είδος «υπερρεαλιστικής ελληνολατρίας». Στην προσπάθειά τους να αναδείξουν μια αρχαιοελληνική υπερ-υπεροχή φέρνουν τη σχολική εθνική παδεία στο όριό της, όταν συνδέουν το μεγαλείο των προγόνων μας με την τεχνολογική πρωτοπορία των εξωγήινων πολιτισμών. Οι θεωρίες αυτές εμφορούνται από σαφείς ρατσιστικές προκαταλήψεις, δεν υπάρχει αμφιβολία. Οι εβραίοι, μέσω κυρίως του χριστιανισμού, συνωμοτούν ενάντια στο μεγαλείο της φυλής μας, αποκρύπτοντας τα επιτεύγματά της (π.χ. τη θεραπεία του καρκίνου ή μια προηγμένη, και τρομερών δυνατοτήτων, διαστημική τεχνολογία). Εξακολουθούν έτσι να κυβερνούν τον κόσμο με το χρήμα και την καταναλωτική πλάνη. Η γνώση, η αλήθεια, η πραγματική επιστήμη και η ευημερία έχουν υποταχθεί. Ζούμε σε έναν κόσμο ομοιωμάτων, σε έναν κόσμο που μοιάζει ελάχιστα μαγικός, που είναι υπερβολικά πεζός για να γίνεται πιστευτός. Κάτω από τη γη ζουν οι ενδογήινοι, πάνω από τα κεφάλαια μας κυκλοφορούν εξωγήινοι, διαιρεμένοι μεταξύ τους, όπως πάντα, σε καλούς και σε κακούς. Ή για να το πούμε αλλιώς, σε Ελληνες και σε εβραίους. Γιατί να πάρει κανείς στα σοβαρά αυτό τον λόγο που συχνά πυκνά παραβιάζει τα εσκαμμένα της ψυχιατρικής. Μπορούμε να διαγράψουμε το νέο αυτό φαινόμενο χαρακτηρίζοντας το παραληρηματικό; Μήπως ο κόσμος που ζούμε δεν στερείται όντως οραμάτων και προοπτικής; Δεν είναι πλέον μια κοινή παραδοχή ότι οι κοινωνίες και ο τρόπος που μεταβάλλονται (άλλοτε με ρήξεις, άλλοτε βουβά) δεν παράγουν πάντα «νόημα»; Η αδίστακτη φιλολογία της συνωμοσίας και οι τερατολογικές της πραγματείες έρχονται να φωλιάσουν ακριβώς σε αυτό το κενό. Δίχως, φυσικά, να το πληρώνει ικανοποιητικά. Η δύναμή τους, όμως, δεν προκύπτει μόνο από αυτό το στοιχείο. Η ανορθολογική τους φύση και η ακροδεξιά τους πολιτική κατάληξη δεν τους απαγορεύει να μιλούν τη γλώσσα της αμφισβήτησης, να αρθρώνουν ρητά το αίτημα του «εναλλακτικού», και ενίοτε να εναντιώνονται στο σύστημα και τα «καθιερωμένα» ως άλλοι ριζοσπαστισμοί. Στη χώρα μας το εναλλακτικό αυτό κίνημα βρίσκει γόνιμο έδαφος τον φανατικό ελληνοκεντρισμό της σχολικής εκπαίδευσης και την αναντιστοιχία που προκύπτει ανάμεσα στην εικόνα ενός παρελθόντος «αδιαμφισβήτητου μεγαλείου» από τη μία και από την άλλη, μιας σύνθετης κοινωνίας που εντάσσεται μέσα σε έναν ακόμα πιο σύνθετο, μα και πεζό, «παγκόσμιο κόσμο».
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 03-08-2003

Μεταμοντέρνο έπος: LOST

2008-12-01T14:58:00.000+02:00

Το LOST είναι ένα παράδοξο μεταμοντέρνο έπος που συμπυκνώνει τις μεγαλύτερες ανησυχίες του καιρού μας, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία και κάνουν τη σειρά διαφορετική.

▪ Tο σενάριο: Εγκαινιάζει μια νέα γραφή που υπερβαίνει τη διάκριση κινηματογράφου-τηλεόρασης, δραματικά ασυγκράτητη όπου γρίφοι και μυστήρια αναπτύσσονται με γεωμετρική πρόοδο. Τα επεισόδια είναι συνεπώς απολύτως εξαρτημένα μεταξύ τους και η εγκεφαλική εγρήγορση που απαιτεί η παρακολούθησή του προσιδιάζει περισσότερο στα σύγχρονα video games παρά στον καθησυχαστικό κόσμο της τηλεόρασης.

▪ H αφήγηση: Είναι μια «εκτεταμένη αφήγηση» που συναιρεί πλήθος συμβολισμών και πραγματεύεται μεταφορικά, μετωνυμικά, συμβολικά ή και κυριολεκτικά (με τους όρους της μαζικής Δημοκρατίας) ορισμένα από τα πιο ακανθώδη πλανητικά ζητήματα: μετανάστευση, φόβος από την ανάπτυξη της τεχνολογίας, ανησυχία για την αποκοπή των επιστημονικών εξελίξεων από τις κοινωνικές ανάγκες, οι new age μεταφυσικές αναζητήσεις, ο ατομικισμός στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η κρατική επιβολή. Αντιθέτως η στερεοτυπική θεματολογία των ερωτικών σχέσεων ουσιαστικά απουσιάζει.

▪ Oι ήρωες: Παρότι διαθέτουν τις βασικές αρετές της ανθρώπινης αλληλεγγύης και συμπόνιας, δεν ενώνονται σε μια «κοινότητα κοινών μέσων και σκοπών». Ο καθένας τους παραμένει προσκολλημένος στις σκοπιμότητές του και όλοι τους είναι ταυτόχρονα «θετικοί» και αρνητικοί «ήρωες». Ταυτοχρόνως παρουσιάζονται όλοι εξαρτημένοι από περίπλοκες και εξόχως ψυχαναλυτικές εμπλοκές στις ζωές τους πριν από το δυστύχημα .

▪ H πολιτική: Η σειρά δεν έχει προφανή πολιτικά χαρακτηριστικά, μπορούμε ωστόσο να σκεφτούμε ότι αυτό το σύνολο δι-εθνικών ατόμων αμφισβητεί την υπερ-συντηρητική στρατοκρατορική και περίκλειστη Αμερική του Μπους. Ταυτόχρονα αναδεικνύει τις αγωνίες ενός πλήθους χωρίς κοινωνικό δεσμό, το παράδοξο μιας κοινής μοίρας χωρίς συλλογικό όραμα, την κρίση της μαζικής Δημοκρατίας.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ 09-06-2007

Κοινωνίες της βίας;

2008-12-01T09:48:00.000+02:00

Ο αντίκτυπος της βάναυσης τρομοκρατικής επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 είναι γνωστός από καιρό. Θα μπορούσε μάλιστα να υποστηρίξει κανείς ότι η επιστροφή στη «μεγάλη πολιτική», στην κρατική ισχύ, στην αξιολόγηση των όπλων και στην εμπόλεμη αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων ήταν μετά από αυτό το μεγα-γεγονός αναμενόμενη.

* Η αμερικανική κυβέρνηση, που εκλήθη να διαχειριστεί αυτή την τραυματική εμπειρία διέθετε εξ άλλου εκείνα τα αποθέματα συντηρητισμού, φυλετικών προκαταλήψεων, εθνικισμού και θρησκοληψίας ώστε να αξιοποιήσει το τραύμα στην κατεύθυνση των πλέον ανελεύθερων πολιτικών. Ο φόβος της βίας αντιμετωπίστηκε με κρατική βία, η εχθρότητα ενεργοποιήθηκε ως συνεκτικό συναίσθημα και η αλληλεγγύη των πολιτών μετασχηματίστηκε σε κρατική κηδεμονία. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι σε μια κοινωνία που μετεωρίζεται μεταξύ μιας κουλτούρας χειραφέτησης και ευδαιμονίας και ενός ένοπλου ατομικιστικού πουριτανισμού, ο τελευταίος αποδεικνύεται σήμερα ακόμη, επτά χρόνια μετά την επίθεση της Αλ Κάιντα, ιδιαίτερα ανθεκτικός. Η ισχύς της υποψηφιότητας ΜακΚέιν και οι σοβαρές ελπίδες νίκης που συγκεντρώνει έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι η κρατική εξουσία, η στρατιωτική λογική, ο πολιτισμός του πολέμου αποτελούν μεγέθη βαθιά ριζωμένα στην αμερικανική κοινωνία και τα οποία η τρομοκρατία του φονταμενταλιστικού ισλάμ οξυγόνωσε γενναιόδωρα. **Η εικόνα της Σάρα Πάλιν, υποψήφιας αντιπροέδρου των Ρεπουμπλικανών, γονατιστής δίπλα στον τάρανδο που μόλις σκότωσε, μπορεί στα ευρωπαϊκά μας μάτια να φαντάζει αρνητική, μπορεί όμως κάλλιστα να αποδειχθεί εμβληματική της ενσάρκωσης μιας βαθιάς αν και ψυχαναλυτικά αμφίσημης τάσης ταύτισης-απώθησης, φόβου-προσδοκίας με τη βία. Η συμμετρία δε με τη σχεδόν ταυτόχρονη κυνηγετική εμφάνιση του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι οι πλανητικές ηγεσίες διαγκωνίζονται πλέον όλο και συχνότερα για τα πρωτεία της δυνητικής και πραγματικής βίας παρά για την ικανότητά τους να οργανώνουν την ειρήνη. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες, αυτά τα χρόνια, παρά τη συστηματική επίκληση από σημαντικές μερίδες πολιτών και διαμορφωτών γνώμης μιας εγγενούς στην ήπειρό μας δημοκρατικής ευαισθησίας, δεν έμειναν αλώβητες από την εγκατάσταση της βίας ως «φυσικού μεγέθους της ζωής». **Στη Μεγάλη Βρετανία η επιτυχίες του Τόνι Μπλερ προς την ανοικοδόμηση της κοινωνικής συνοχής που είχε απροκάλυπτα διαρραγεί στα θατσερικά χρόνια πρέπει να μην αποδοθούν μόνο στις πολιτικές αναδιάρθρωσης της οικονομίας αλλά και στην ανάληψη από μια κεντροαριστερή κυβέρνηση σημαντικών πρωτοβουλιών για την περιστολή της εγκληματικότητας. Γνωρίζουμε αντιθέτως πλέον ότι η αποτυχία του επιτυχημένου έως τότε πρωθυπουργού της Γαλλίας Λιονέλ Ζοσπέν να εκλεγεί πρόεδρος το 2002 οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην αντίστασή του και της γαλλικής αριστεράς γενικά να ασχοληθεί με προβλήματα δημόσιας τάξης και προστασίας των πολιτών. **Πολλοί είναι εκείνοι που ερμηνεύουν την επικαιροποίηση της θεματολογίας αυτής με άξονα την κρατική επιβολή. Πιστεύουν ότι κράτη, κυβερνήσεις και μεγάλα επιχειρηματικά συγκροτήματα ενσταλάζουν στους πολίτες το δηλητήριο της βίας, παράγουν τον φόβο (η λαϊκή συνωμοσιολόγια στη χώρα μας ερμηνεύει ακόμα και σήμερα όλες τις τρομοκρατικές ενέργειες ως προβοκάτσιες της «Νέας Τάξης» πραγμάτων) προσβλέποντας σε ένα αίτημα ελέγχου των ελευθεριών. Πρόκειται για τη γνωστή, φιλοσοφικά θεμιτή αλλά κοινωνιολογικά ανεπαρκή, διαρκή εξήγηση της βίας ως προϊόντος της εκάστοτε εξουσιαστικής δομής. Ετσι, το κράτος είναι αυτό που παράγει τη βία και τον φόβο, για να μπορέσει ακριβώς να «απαντήσει» με τη δική του βία. Πέρα από τις όποιες θεωρητικές διαφωνίες που εγείρει αυτή η αντίληψη (η οποία καταλήγει εύκολα σε ανοχή της βίας των πολιτών), η διασπορά και ο εθισμός των ευρωπαϊκών κοινωνιών σε μορφές καθημερινής βαναυσότητας, η υποχώρηση του ανθρωπιστικού ιδεώδους, ο καθημερινός κυνισμός, η μηδενιστική προσέγγιση της πολιτικής, η συστηματική επιλογή ηγετών που επαγγέλλονται τη, συμβολική έστω, θεραπεία της βίας και εν γένει η αποδοχή της ως φυσικού σημείου της ζωής μάς οδηγούν σε άλλα συμπεράσματα. **Η ελληνική περίπτωση είναι ενδιαφέρουσα ως προς αυτό. Τα τελευταία χρόνια φαίνεται ότι πολίτες και κράτος με έναν αδιόρατο τρόπο συνεργούν σε μια διαλεκτική της βίας. Η σύγκληση ευρείας σύσκεψης στο ΓΕΕΘΑ υπό τον πρωθυπουργό στο φλεγόμενο περιβάλλον του περσινού καλοκαιριού ως άλλη απειλή μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, η πολιτική επικύρωση της βαθιάς αδιαφορίας για τον θάνατο δεκάδων συμπολιτών μας στις ίδιες πυρκαγιές, η ένσταση σημαντικών αριστερών διανοουμένων στο επίδικο βιβλίο της 6ης δημοτικού επειδή «εξοικονομούσε τη βία», η κοινωνική ανοχή στην επιλογή της αστυνομίας να μη διώκει τις δολοφονικές αντεκδικήσεις μεταξύ παραβατικών ομάδων και να τις ονομάζει «ξεκαθάρισμα λογαριασμών», η αποθέωση και μυθολόγηση κατηγορουμένων για χρήση βίας ή για απειλή χρήσης βίας ως «κοινωνικών ληστών», είναι μερικά μόνον παραδείγματα αυτής της διαλεκτικής. **Και, εάν η έξοδος του στρατού από τα καταλύματά του που συντελείται με την κοινωνική αποδοχή στην Ιταλία μάς μοιάζει σκανδαλώδης για την Ελλάδα, κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι η ειρηνική επιλογή είναι δεδομένη. Υπακούοντας στην κουλτούρα ενός ιδιότυπου ατομικιστικού αναρχισμού (που παρεμπιπτόντως δεν φείδεται προσδοκιών για τον διορισμό στον δημόσιο τομέα) σημαντικά τμήματα του πληθυσμού δεν παύουν να αποδέχονται τη βία ως εγγενώς και ενίοτε ευεργετικό στοιχείο της καθημερινής ζωής. **Ο θαυμασμός εξάλλου για πολιτικές δυνάμεις, κράτη και προσωπικότητες που αποπνέουν ορμή, θέληση για δύναμη και υπόσχονται επιστροφή στην πλήρη κρατική κυριαρχία και η αντίστροφη αποστροφή για την πολιτική της ελευθερίας, της ανοχής, της δημοκρατικής διαβούλευσης και της ατομικής ευθύνης προσδιορίζουν σήμερα εν πολλοίς τη στροφή της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας σε ένα ανησυχητικό υβρίδιο ιδιωτικής ευδαιμονίας και εθισμού σε ποικίλες εκδηλώσεις βαναυσότητας και βίας -από τους κυβερνώντες, αλλά και από τους κυβερνωμένους. ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 07-09-2008

Συντηρητισμός, ευδαιμονία, ανομία

2008-12-01T09:36:00.000+02:00

Ο ρασοφόρος είναι σήμερα η κυρίαρχη πολιτισμική παράσταση της ελληνικής δημόσιας σφαίρας. Και δεν είναι μόνο η μορφή του ιερωμένου που καταλαμβάνει τις οθόνες.

Αντηχεί και η φωνή του: από άμβωνος, μπροστά σε διανθισμένα από μικρόφωνα αναλόγια.

Αντηχεί ακόμα μία φωνή πνιγμένη από το ερωτικό λαχάνιασμα και πόσες ακόμα συναλλασσόμενες για χρήματα και δόξα στις υποκλεμμένες κασέτες. Ακόμα και οι αδαείς ή επιμελώς υψιπετείς «ανακαλύπτουν» επιτέλους ότι πίσω από αυτές τις ισχυρές εικόνες-φωνές κρύβεται μια εδραιωμένη κοινωνική εξουσία. Ενα δίκτυο επιρροής που δικτυώνεται γύρω από τις μητροπόλεις, οργανώνεται σε ημι-δημόσιους κύκλους, και τελικά διαχέεται σ' όλη την επικράτεια των κοινωνικών σχέσεων και των κρατικών θεσμών.

Η σταθερή ώσμωση εκκλησιαστικών παραγόντων και δικαστικών αποτελεί εξάλλου κορυφαίο πολιτικό ζήτημα, πολύ πιο ανησυχητικό από τους επίορκους που συναλλάσσονταν με μαφιόζικες «μοναστηριακές» προσωπικότητες.

**Ράσα παντού λοιπόν; Δείγματα μιας καθυστερημένης κοινωνίας που συσπειρώνεται γύρω από αναχρονιστικούς θεσμούς; Βαθιά Ανατολή και υστέρηση από το Δυτικά μοντέλα δημοκρατίας; Πρόκειται όντως περί αυτού;

- Μια τέτοια εξήγηση είναι ασφαλώς πιο κοντά στα πράγματα από τις πανικόβλητες ιαχές καταγγελίας της «σαπίλας» και της «παρακμής» που αρθρώνουν οι μόνιμοι κάτοικοι της ηθικολογίας: αυτοί που ενεοί πληροφορούνται, μετά από αιώνες, ότι η οι οίκοι της αγαθότητας και της δικαιοσύνης είναι διάστικτοι από ιδιοτέλεια και πονηρία.

Αυτά τα ζητήματα δεν μπορούν να απαντηθούν όμως με βιαστικές συγκρίσεις με άλλες δυτικές κοινωνίες, στις οποίες ούτως ή άλλως το θείο περιχαρακώνεται στη πεδίο της ιδιωτικής πνευματικότητας. Η ελληνική περίπτωση δεν είναι τόσο ιδιάζουσα όσο την παρουσιάζει ο τηλεοπτικός καταδείκτης. Και αυτό διότι τα εντόπια κοινωνιολογικά μεγέθη μοιάζουν περισσότερο να πλησιάζουν τις δυτικές κοινωνίες παρά να αποκλίνουν απ' αυτές.*Εδώ και μια δεκαπενταετία τουλάχιστον, το μαρτυρούν άλλωστε και αρκετές εμπειρικές έρευνες, οι δημόσιες και ιδιωτικές ταυτότητες των Ελλήνων συντονίζονται με τις ευρύτερες διεργασίες επανακαθορισμού που παρατηρούνται στον μετα-βιομηχανικό κόσμο. Με ορόσημο το 1989 και την απορύθμιση των ταυτοτήτων και την απομύθευση της πολιτικής που επέφερε, οι Ελληνες τείνουν να «υβριδοποιήσουν» τις ταυτότητές τους. Και συγκεκριμένα, συνθέτουν δύο ισχυρές τάσεις οι οποίες παλαιότερα δεν θα μπορούσαν να συνυπάρξουν.

Αυτές οι, κάποτε αντίρροπες τάσεις, συγκατοικούν σήμερα εντός του σύγχρονου πολίτη. Μπορούν δε να αποτυπωθούν σε δύο μεγάλες πολιτισμικές μήτρες: Ο πολιτικός συντηρητισμός από τη μία και το ακατάσχετο αίτημα για ατομική ευδαιμονία από την άλλη. Με άλλους όρους: η κοινωνική απάθεια και η λατρεία της κατανάλωσης, ή η υπονόμευση της συλλογικής στράτευσης και η, δίχως προϋποθέσεις, αναζήτηση της ατομικής ευημερίας.

Η διπλή αυτή ταυτότητα μοιράζεται σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα και διαπερνά, δίχως διακρίσεις, κοινωνικές τάξεις, πολιτισμικές μορφές και επαγγελματικούς χώρους.

**Η εκκοσμίκευση της εκκλησίας, η οποία υπερβαίνει την έσχατη επέκταση του Χριστόδουλου στον πολιτικό στίβο, δημιουργεί ευαίσθητους υποδοχείς για την αφομοίωση αυτών των τάσεων μέσα στον κλήρο. Πιο συγκεκριμένα θα λέγαμε η απομάκρυνση της εκκλησίας από τη πνευματική αναζήτηση ευνοεί την συμμετοχή των εκκλησιαστικών λειτουργών στις τρέχουσες πολιτισμικές πρακτικές.

Η αναζήτηση της σεξουαλικής απόλαυσης και του χρήματος (πάγια και στερεοτυπικά δείγματα των εξουσιαστών) συνυπάρχει πλέον, ανεμπόδιστα, με τον κοινωνικό κυνισμό, τη μισαλλοδοξία, τον εθνικισμό και την επίκληση παμπάλαιων «παραδοσιακών» αρχών που καλλιεργεί μεγάλο κομμάτι της ελληνικής εκκλησίας. Ο ηθικολόγος, πολιτικά παρεμβατικός και ταυτόχρονα «ανήθικος» ιερέας δεν είναι η ακραία εκδοχή μιας εξαιρετικά και γενικής ταυτότητας του σήμερα.

**Αυτή η διπλή ταυτότητα, που όπως είπαμε συνδυάζει πολιτικό και κοινωνικό συντηρητισμό με την αλόγιστη ατομική ευδαιμονία, ενισχύεται επιπλέον από τη φθορά του αξιακού φορτίου που περιέβαλε, μέχρι προ τινος, την εργασία. Η παράσταση του ανθρώπου που μοχθεί και έντιμα χτίζει τον υλικό του βίο, έχει σήμερα υποχωρήσει.

Η κουλτούρα της δουλειάς, επισκιασμένη από το αίτημα της ατομικής ευφορίας, και την έντονη κοινωνική ανασφάλεια, δεν είναι πλέον σε θέση να προσφέρει ούτε ψυχική σταθερότητα ούτε μια επαρκή κοινωνική ταυτότητα.

**Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο ιδρυτής της κοινωνιολογίας Εμίλ Ντιρκέμ, μελετώντας τις κοινωνικές αιτίες της αυτοκτονίας, παρουσίαζε το φαινόμενο της ανομίας -μιας συστηματικής και εκτεταμένης προσφυγής σε έκνομες συμπεριφορές- ως αποτέλεσμα μιας διάστασης μεταξύ της άπειρης ανθρώπινης επιθυμίας και της απροσδιοριστίας των μέσων που απαιτούνται για την ικανοποίησή της.

**Το 1950 ο αμερικανός κοινωνιολόγος Ρ. Μέρτον θα αντιστρέψει την ανάλυση της ανομίας: το άτομο σε κρίση εγκλωβίζεται μεταξύ σαφών και έντονων επιθυμιών του και την αδυναμία του να τις πραγματοποιήσει.

**Οποια ανάλυση από τις δύο και αν επιλέξουμε θα βρούμε ορισμένες από τις δικές μας αλήθειες. Διότι η εκτεταμένη διαφθορά δεν είναι προϊόν μιας ανιστόρητης ανθρώπινης απληστίας. Ούτε εξαλείφεται με σκανδαλισμένες κραυγές ή κάποια αυστηρότατη νομοθεσία. Το φαινόμενο που ξεδιπλώνεται σήμερα επιβεβαιώνει την κρίση κοινωνικής ταυτότητας του σύγχρονου δημοκρατικού υποκειμένου. Αυτού του υβριδίου που περιπίπτει σε αδιεξοδικούς ναρκισσισμούς κάθε φορά που συνδυάζει παλιές και νέες αρετές, κίνητρα, επιθυμίες και φόβους.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 13-2-2005

"πατρίδα football"

2008-12-01T03:33:00.000+02:00

Το έχουμε συζητήσει πολλές φορές με τον Βασίλη Βαμβακά, στην αρχή δεν το πιστεύαμε πολύ και δύσκολα θα το υποστηρίξουμε δημοσία το επόμενο διάστημα. Όμως κάθε μέρα που νιώθω ότι βλέπω καλύτερα την εκδημοκρατισμένη δημοκρατία της γνώμης, την έκρηξη των λέξεων, επιβεβαιώνω την παλιά μας εντύπωση. Η πατρίδα που λέγεται ποδόσφαιρο, στην οποία ίσως επανέλθω, έχει εγκαθιδρύσει στοιχειώδεις κανόνες, βασικούς συμβολισμούς και κυρίως ορθολογικοφανή επιχειρήματα, ευδιάκριτες διαφορές και σαφείς, νεωτερικής μορφολογίας ταυτότητες... αποδυναμωμένο το χάος και χαμηλός ο θόρυβος. Ωστόσο η παρηγοριά από την δημόσια σφαίρα της πατρίδας football μοιάζει περισσότερο με νοσταλγικό παυσίπονο. Δυο στοιχεία υπονομεύουν την δύναμη του στοιχειώδους αυτού ορθολογικού κόσμου και τον καθιστούν ανενεργό, ένα στοιχείο μιας τεράστιας Disneyland όπου προσομοιώνεται ένας ολόκληρος παλαιός, νεωτερικός κόσμος: είναι εμπορικά δεσμευμένος, είναι πολύ φτωχός και αδύναμος μπροστά στη συνθετότητα των ημερών.

quel beau milieu

2008-12-01T03:03:00.000+02:00

Υπάρχει τίποτα πιο ακραίο από το να μελετάς όλα τα μέσα, τα μέτρια, τα μεσαία πράγματα; Υπάρχει αντικείμενο πιο παράξενο από την μελέτη του οικείου; Της Αυτοκρατορίας οι δυνάμεις πέφτουν όλες πάνω στις πραγματικές σιωπές των κοινωνιών μας, συμπιέζουν την μεγάλη μάζα. Της Αυτοκρατορίας οι δυνάμεις συσκοτίζουν τους πολλούς, τους πάραπολλούς.... και φυσικά ρίχνουν φώς στους ολίγους. Στα όρια λοιπόν αλλά στα όρια των εντός.... Το μέσο είναι πανέμορφο και περιμένει κριτική και γνώση.... Ουδεμία σχέση με το κέντρο, το μέσο δεν είναι κεντρικό πλέον.... Στο όμορφο χάσμα των πολλών θα ασκηθεί ολίγη προσωπική προσπάθεια
'καλημέρα'